Wat is zonuline?

Zonuline is een eiwit dat de doorlaatbaarheid van de darmwand reguleert door de zogeheten tight junctions (verbindingen tussen darmcellen) te openen en te sluiten.

In de wand van je darmen zitten miljoenen cellen die zij aan zij liggen, als een aaneengesloten laag. Tussen die cellen bevinden zich kleine verbindingen, in de medische wereld tight junctions genoemd, die bepalen wat er wel en niet vanuit de darm naar de bloedbaan mag passeren. Zonuline is een eiwit dat door darmcellen (en in mindere mate door levercellen) wordt aangemaakt en dat deze verbindingen tijdelijk kan openen. Daardoor neemt de doorlaatbaarheid van de darmwand toe. Onder normale omstandigheden is dat een gereguleerd proces: het lichaam laat op die manier voedingsstoffen en water door, terwijl ongewenste stoffen worden tegengehouden.

Ontdekking en achtergrond

Zonuline werd in 2000 ontdekt door onderzoeker Alessio Fasano en zijn team aan de University of Maryland. Ze merkten op dat het eiwit sterk lijkt op een toxine dat de cholerabacterie (Vibrio cholerae) uitscheidt om de darmwand open te zetten, het zogeheten zonula occludens toxine. Zonuline bleek de menselijke tegenhanger van dat bacteriële eiwit te zijn, maar dan als onderdeel van de normale lichaamsfuncties.

Verhoogde doorlaatbaarheid

Wanneer er te veel zonuline wordt aangemaakt, kunnen de tight junctions langer of vaker openstaan dan de bedoeling is. De darmwand wordt dan doorlaatbaarder dan normaal, een toestand die in de volksmond wel lekkende darm wordt genoemd (in het Engels: leaky gut). Hierdoor kunnen stoffen die normaal in de darm blijven, zoals bacteriële bestanddelen, de bloedbaan bereiken en daar een immuunreactie uitlokken.

Verhoogde zonulinespiegels in het bloed zijn in onderzoek in verband gebracht met uiteenlopende aandoeningen. Bij een deel van de mensen met diabetes type 1 zijn hogere bloedwaarden gevonden. Bij actieve coeliakie is verhoogde zonulineaanmaak in darmweefsel beschreven. Ook bij zwangerschapsdiabetes laten studies significant verhoogde zonulineniveaus zien in vergelijking met gezonde controlegroepen. Daarnaast is er onderzoek dat een verband legt met levercirrose, auto-immuunziekten zoals artritis, chronische spontane urticaria (netelroos), het restless legs-syndroom en bepaalde psychische aandoeningen bij kinderen. Bij colitis ulcerosa lijken zonulinespiegels bovendien te variëren met de leeftijd van de patiënt.

Kanttekeningen als biomarker

Hoewel zonuline veelbelovend klinkt als meetinstrument voor darmdoorlaatbaarheid, is er een belangrijke nuance. De meestgebruikte laboratoriumtest (een ELISA-test) om zonuline te meten, blijkt niet altijd specifiek genoeg: onderzoekers hebben ontdekt dat deze test in sommige gevallen ook andere eiwitten meet. Dat maakt het lastig om studieresultaten onderling te vergelijken en heeft ertoe geleid dat sommige wetenschappers zonuline als biomarker voorlopig met voorzichtigheid benaderen. De term ‘zonuline’ dekt mogelijk een bredere groep eiwitten dan oorspronkelijk gedacht.

Ondanks deze discussie blijft het concept achter zonuline (de regulatie van tight junctions en de invloed daarvan op wat er door de darmwand heen kan) een actief en relevant onderzoeksgebied binnen de gastro-enterologie en immunologie.

Bronnen:

Categorie: Anatomie
Tags: darmwand doorlaatbaarheid lekkende darm tight junctions zonuline

Laatst geüpdatet: 14 februari 2026

Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.