E161c - Kryptoxanthine
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 64% en slechter dan 36% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Cryptoxanthine, Kryptoxanthin, β-Cryptoxanthine, Beta-cryptoxanthine, Beta-cryptoxanthin, CI 75135
- Komt voor in
- Zoetwaren, Siroop, Koek, Snoep
- ADI
- De ADI is 5 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximum van 350 mg per dag. Bij normaal voedselgebruik en de beperkte toepassing als kleurstof kom je hier in de praktijk niet snel aan.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Geschikt voor vegetariërs en veganisten. Kan gebruikt worden door alle religies, inclusief halal en kosher.
Eén cohortstudie vond een verband tussen hogere inname en een verhoogd risico op prostaatkanker. Laboratoriumonderzoek toonde remming van bepaalde leverenzymen (UGT1A1 en UGT1A4), wat relevant kan zijn bij geneesmiddelgebruik. Er is geen onderzoek gedaan bij zwangere vrouwen of kinderen. Kryptoxanthine is verboden in Zwitserland.
Meerdere cohortstudies laten een verband zien tussen hogere inname en een lager risico op longkanker. Het is een natuurlijk carotenoïde dat van nature in veel groenten en fruit voorkomt. Het lichaam kan het omzetten in vitamine A. Geschikt voor alle diëten, inclusief veganistisch, vegetarisch, halal en kosher.
Kryptoxanthine (E161c) is een natuurlijke geel-oranje kleurstof die behoort tot de carotenoïden. Het komt van nature voor in mandarijnen, papaya, paprika, pompoen, maïs en eidooiers. Als voedingsadditief wordt het gebruikt om producten een aantrekkelijke geel-oranje kleur te geven. Je vindt het vooral in zoetwaren, siroop, koek en snoep, al wordt het in de praktijk niet heel veel toegepast.
Een bijzondere eigenschap van kryptoxanthine is dat je lichaam het deels kan omzetten in vitamine A. Dat maakt het een zogenaamd provitamine A-carotenoïde. De stof wordt commercieel geïsoleerd uit planten, onder andere uit Physalis-soorten. Omdat het een natuurlijke kleurstof is die je ook via gewone voeding binnenkrijgt (denk aan een mandarijn of een stuk pompoen), is het in principe een stof die je lichaam goed kent.
De ADI (aanvaardbare dagelijkse inname) is vastgesteld op 5 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximum van 350 mg per dag. Dat is een hoeveelheid die je via normaal voedselgebruik vrijwel nooit bereikt. Toch zijn er een paar aandachtspunten: er is geen specifiek onderzoek gedaan naar de veiligheid bij zwangere vrouwen en kinderen. Daarnaast is kryptoxanthine verboden in Zwitserland, wat erop wijst dat niet alle landen dezelfde inschatting maken over het gebruik ervan als voedingsadditief. Als je medicijnen gebruikt, is het goed om te weten dat laboratoriumonderzoek aanwijzingen geeft dat kryptoxanthine bepaalde leverenzymen kan remmen, al is onduidelijk of dat bij normale voedingshoeveelheden ook daadwerkelijk een rol speelt.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 14 relevante studies over kryptoxanthine als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 12 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan zijn er 5 onafhankelijk gefinancierd en bij 7 studies was de financieringsbron onbekend.
Het meeste onderzoek naar kryptoxanthine richt zich op het verband met kankerrisico. Meerdere grote cohortstudies laten een beschermend verband zien: een gepoolde analyse uit 2004 vond dat een hogere inname van bèta-kryptoxanthine geassocieerd was met een 24% lager risico op longkanker. Een eerdere cohortstudie uit 2001 bevestigde dit beeld door te laten zien dat hogere bloedspiegels van kryptoxanthine samenhingen met een lager longkankerrisico. Een meta-analyse uit 2022 vond een tendens naar een verlaagd risico op colorectaal kanker bij hogere inname, al was dit resultaat net niet statistisch significant (het betrouwbaarheidsinterval kruiste de grens van 1.0).
Daar staat één opvallende tegenstrijdigheid tegenover: een Nederlandse cohortstudie uit 2002 vond juist een verband tussen hogere bèta-kryptoxanthine-inname en een verhoogd risico op prostaatkanker. Dit is een serieus signaal dat niet genegeerd mag worden, ook al wijzen de meeste andere studies in een gunstige richting. Het laat zien dat de effecten mogelijk per type weefsel of orgaan kunnen verschillen.
Op het gebied van geneesmiddelinteracties is er één laboratoriumstudie die aantoonde dat kryptoxanthine in vitro de leverenzymen UGT1A1 en UGT1A4 remt. Dit zou in theorie relevant kunnen zijn voor mensen die medicijnen gebruiken die via deze enzymen worden afgebroken. De klinische betekenis hiervan bij normale voedingsdoses is niet onderzocht. Een dierstudie toonde aan dat kryptoxanthine beschermend werkte tegen schade door een giftige stof (vinyl cyanide), maar dit zegt weinig over de veiligheid van kryptoxanthine zelf als voedingsadditief.
Al met al wijst het meeste bewijs in een gunstige richting, maar het onderzoek is niet sluitend. Er ontbreken studies bij kwetsbare groepen zoals kinderen en zwangere vrouwen. De tegenstrijdige bevinding rond prostaatkanker verdient aandacht en maakt een eenduidig veiligheidsoordeel lastig.
Bredere context
Kryptoxanthine (E161c) is in de Europese Unie goedgekeurd als voedingskleurstof. Het is een natuurlijk carotenoïde dat in relatief lage concentraties wordt toegepast. Opvallend is dat de stof verboden is in Zwitserland, al zijn de precieze redenen hiervoor niet openbaar gedocumenteerd. Er is geen IARC-classificatie beschikbaar voor kryptoxanthine.
Er zijn geen specifieke studies uitgevoerd bij kinderen of zwangere vrouwen. Dat betekent niet dat het onveilig is voor deze groepen, maar wel dat er geen gerichte veiligheidsdata beschikbaar zijn. Voor mensen die medicijnen gebruiken, is het goed om te weten dat laboratoriumonderzoek aanwijzingen geeft voor mogelijke interacties met bepaalde leverenzymen. Overleg bij twijfel met je arts of apotheker.
- Goedgekeurd in de EU als voedingskleurstof
- Verboden in Zwitserland
- Geen IARC-classificatie beschikbaar
- Geen specifiek onderzoek bij kinderen of zwangere vrouwen
- ADI: 5 mg/kg lichaamsgewicht per dag
Bijwerkingen
Er zijn geen directe bijwerkingen bekend bij normale inname. Laboratoriumonderzoek toonde aan dat kryptoxanthine bepaalde leverenzymen (UGT1A1 en UGT1A4) kan remmen, wat in theorie relevant kan zijn voor mensen die bepaalde medicijnen gebruiken. De klinische betekenis hiervan bij voedingsrelevante doses is niet onderzocht.
Financiering van het onderzoek
Van de 12 meegenomen studies zijn er 5 onafhankelijk gefinancierd, voornamelijk door het Amerikaanse National Cancer Institute (NCI/NIH). Bij 7 studies was de financieringsbron niet vermeld. Er zijn geen studies gevonden die door de voedingsindustrie zijn gefinancierd.
Het ontbreken van financieringsinformatie bij meer dan de helft van de studies is een aandachtspunt. Het betekent niet automatisch dat er belangenverstrengeling is, maar het maakt het lastiger om de onafhankelijkheid van het onderzoek volledig te beoordelen. De studies die wél transparant zijn over hun financiering, zijn allemaal onafhankelijk gefinancierd, wat een positief signaal is.
Beoordeling medische literatuur
Het onderzoek naar kryptoxanthine laat overwegend gunstige resultaten zien, maar er zijn een paar belangrijke nuances. De meeste cohortstudies vinden een beschermend verband met longkanker, maar één studie vond juist een verhoogd risico op prostaatkanker. Dit kan wijzen op verschillende effecten in verschillende weefsels, maar maakt een eenduidig oordeel lastig.
De meta-analyse over colorectaal kanker toonde een gunstige trend, maar het resultaat was net niet statistisch significant. Dat betekent dat het effect ook op toeval kan berusten. Daarnaast is de dierstudie die als "overwegend veilig" is beoordeeld eigenlijk een studie naar bescherming tegen een giftige stof, wat weinig zegt over de veiligheid van kryptoxanthine zelf.
Bij meer dan de helft van de studies is de financieringsbron onbekend. Er ontbreekt onderzoek bij kwetsbare groepen zoals kinderen en zwangere vrouwen. Als je kryptoxanthine binnenkrijgt via natuurlijke bronnen zoals fruit en groenten, is er weinig reden tot zorg. Als voedingsadditief is de blootstelling laag, maar de kennislacunes zijn het vermelden waard.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
2022
Meta-analyse: hoge β-cryptoxanthine-inname tendeert naar verlaagd colorectaal kankerrisico
|
Meta-analyse | Overwegend veilig | 69% | Onbekend |
|
Männistö et al. (2004)
Hogere inname bèta-cryptoxanthine geassocieerd met 24% lager longkankerrisico
|
Cohort | Overwegend veilig | 59% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door NCI NIH HHS, NCI NIH HHS
|
|
Yuan et al. (2001)
Hogere kryptoxanthine bloedspiegels geassocieerd met lager longkankerrisico
|
Cohort | Overwegend veilig | 52% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door NCI NIH HHS
|
|
Schuurman et al. (2002)
Hogere beta-cryptoxanthine inname geassocieerd met verhoogd prostaatkankerrisico (p<0.01)
|
Cohort | Schadelijk | 49% | Onbekend |
|
Voorrips et al. (2000)
Bèta-cryptoxanthine geassocieerd met beschermend effect tegen longkanker
|
Cohort | Overwegend veilig | 39% | Onbekend |
|
Al-Zail, N. (2021)
β-cryptoxanthine beschermt rattentestis tegen vinyl cyanide toxiciteit
|
Dierstudie | Overwegend veilig | 34% | Onbekend |
|
Evaluation of herb-drug interactions of xanthophylls and fermented Ginseng extract focused on inhibitory effects of human hepatic cytochrome P450s and UDP-glucuronyltransferases
정옥분 (2014)
β-Kryptoxanthine remt UGT1A1 en UGT1A4 in vitro, maar niet CYP-enzymen
|
In vitro | Gemengd | 24% | Onbekend |
|
Toti et al. (2018)
Review bespreekt β-cryptoxanthine nauwelijks; geen veiligheidsconclusie mogelijk
|
Review | — | 0% | Onbekend |
|
Albanes et al. (1997)
Studie meet serum kryptoxanthine-niveaus, geen veiligheidsconclusie
|
RCT | — | 0% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door NCI NIH HHS
|
|
Stram et al. (2007)
Beschermend effect bèta-cryptoxanthine op longkanker blijft onbewezen door confounding
|
Cohort | — | 0% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door NCI NIH HHS, NCI NIH HHS, NCI NIH HHS, NIGMS NIH HHS, NCI NIH HHS, NIEHS NIH HHS, NCI NIH HHS
|
|
Darouei et al. (2025)
β-cryptoxanthine toont geen duidelijke associatie met borstkankerrisico
|
Case-control | — | 0% |
Onafhankelijk
Declarations. Ethics approval and consent to participate: This study was performed in accordance wit. Gefinancierd door Isfahan University of Medical Sciences, Shams Charity Organization and Cancer Institute of Iran, Tehran University of Medical Sciences
|
|
Tanaka et al. (2012)
Dierstudie toont chemopreventief effect; geen veiligheidsdata voor mensen
|
Dierstudie | — | 0% | Onbekend |
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
