E222 - Natriumwaterstofsulfiet

Wat zegt de wetenschap?

We vonden 9 relevante studies over natriumwaterstofsulfiet als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 8 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, zijn er 6 onafhankelijk gefinancierd en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend.

De twee EFSA-evaluaties (2016 en 2022) vormen de ruggengraat van het beschikbare bewijs. In 2016 concludeerde EFSA al dat de blootstelling aan sulfieten de ADI overschrijdt voor alle bevolkingsgroepen en stelde een tijdelijke ADI vast vanwege dataleemten. In de follow-up van 2022 ging EFSA een stap verder: de ADI werd ingetrokken omdat de veiligheidsmarge (MOE) voor vrijwel alle leeftijdsgroepen onder de drempelwaarde van 80 lag. Dit betekent dat er onvoldoende ruimte zit tussen wat mensen daadwerkelijk binnenkrijgen en het niveau waarop schadelijke effecten kunnen optreden. Dit is een van de sterkste waarschuwingssignalen die een voedselautoriteit kan afgeven.

Klinisch onderzoek bevestigt de risico's voor gevoelige groepen. Een studie uit 1989 toonde aan dat natriumwaterstofsulfiet op sla levensbedreigende astmareacties veroorzaakte bij sulfietgevoelige proefpersonen. Een klinische studie bij kinderen uit 1987 liet zien dat al bij doses van 5 mg urticaria en angio-oedeem optraden. Een oudere studie uit 1985 vond geen reacties bij patiënten met anafylaxie of mastocytose, maar een astmapatiënt reageerde wel ernstig. Dit past in het bredere beeld dat sulfietgevoeligheid vooral een risico is voor mensen met astma.

Op cellulair en dierexperimenteel niveau zijn er ook zorgwekkende bevindingen. Een in-vitrostudie uit 2017 toonde aan dat sulfieten de groei van vier soorten gunstige darmbacteriën remmen bij concentraties die als veilig worden beschouwd voor voedsel. Een dierstudie uit 2022 vond dat natriumwaterstofsulfiet darmontsteking veroorzaakt via oxidatieve stress en een verstoring van de biothiol-balans in darmcellen. Deze bevindingen zijn nog niet bevestigd bij mensen, maar ze geven wel aanleiding tot bezorgdheid over de effecten op de darmgezondheid.

Tot slot is er een review uit 2003 die concludeert dat natriumwaterstofsulfiet veilig is voor gebruik in cosmetica. Deze studie is gefinancierd door de cosmetica-industrie en erkent zelf dat er gemengde genotoxiciteitsdata zijn en dat maagschade optreedt bij hoge orale doses. De conclusie 'veilig in cosmetica' is dan ook niet zomaar overdraagbaar naar de beoordeling als voedingsadditief. De IARC-classificatie van zwaveldioxide en sulfieten als groep 3 (niet classificeerbaar als kankerverwekkend voor de mens) is gebaseerd op studies naar inademing van SO₂ bij industriearbeiders. Deze classificatie is niet direct relevant voor consumenten die de stof via voeding binnenkrijgen, omdat het om een fundamenteel andere blootstellingsroute gaat.

Bredere context

Regelgeving en bredere context

Natriumwaterstofsulfiet is in de EU goedgekeurd als voedingsadditief (E222), maar de status is allesbehalve onbezorgd. EFSA heeft in 2022 de ADI ingetrokken. Dat wil zeggen dat er op dit moment geen veilig geacht dagelijks innameniveau meer is vastgesteld. Dit is een uitzonderlijke stap die EFSA alleen zet als de beschikbare gegevens onvoldoende garantie bieden dat de stof veilig is bij de huidige blootstellingsniveaus. De Europese Commissie heeft nog geen aanvullende beperkingen doorgevoerd, maar het intrekken van de ADI is een duidelijk signaal dat de regelgeving mogelijk wordt aangescherpt.

De stof wordt breed ingezet in wijn, gedroogd fruit, garnalen, aardappelproducten, zilveruitjes, vruchtensappen en diverse bewerkte voedingsmiddelen. Door die brede toepassing loopt de cumulatieve blootstelling snel op. EFSA bevestigt dat de ADI bij normale consumptie al wordt overschreden voor vrijwel alle bevolkingsgroepen, inclusief kinderen. Producten die meer dan 10 mg sulfiet per kilo of liter bevatten, moeten dit op het etiket vermelden als allergeen.

• Kinderen: EFSA stelt vast dat de veiligheidsmarge voor kinderen onvoldoende is. Een klinische studie toont aan dat al bij 5 mg huidreacties en zwellingen kunnen optreden. Ouders van kinderen met astma of allergische aandoeningen wordt extra voorzichtigheid aangeraden.
• Astmapatiënten: Naar schatting 3 tot 10 procent van de astmapopulatie is sulfietgevoelig. Reacties kunnen levensbedreigend zijn. Vermijd alle sulfieten (E220-E228).
• IARC-classificatie: Zwaveldioxide en sulfieten zijn door IARC ingedeeld in groep 3 (niet classificeerbaar als kankerverwekkend). Deze classificatie is gebaseerd op inademing van SO₂ op de werkplek, niet op orale inname via voeding. Voor de beoordeling als voedingsadditief is deze classificatie niet direct relevant.

Bijwerkingen

Bekende bijwerkingen zijn misselijkheid, hoofdpijn en diarree. Bij sulfietgevoelige personen (vooral astmapatiënten) kunnen levensbedreigende astma-aanvallen optreden. Bij kinderen zijn al bij lage doses van 5 mg urticaria (netelroos) en angio-oedeem (zwelling) waargenomen. De stof breekt vitamines af, met name uit de B-groep en vitamine E.

Financiering van het onderzoek

Onderzochte studies