Wat is isopropylalcohol?

In ziekenhuizen, huisartspraktijken en bij de EHBO-doos thuis kom je het regelmatig tegen: isopropylalcohol. Het is een helder, kleurloos vloeibaar middel met een kenmerkende, licht zoete geur dat vooral bekendstaat om zijn kiemvernietigende werking. In het Engels wordt het ook wel rubbing alcohol genoemd en in de scheikunde heet het ook wel isopropanol, 2-propanol of afgekort IPA.

Wat het is en waar je het tegenkomt

Isopropylalcohol is een zogenaamd secundair alcohol met de scheikundige formule C₃H₈O. Het lost uitstekend op in water én in veel organische oplosmiddelen en het verdampt snel zonder residu achter te laten. Die eigenschappen maken het bijzonder geschikt als ontsmettingsmiddel en als ontvetter. Je vindt het terug in alcoholdoekjes, handgels, huidverzorgingsproducten, nagellakremover en zelfs in antivriesmiddelen.

Hoe het werkt als ontsmettingsmiddel

De kiemvernietigende werking van isopropylalcohol berust op het vermogen om eiwitten in micro-organismen te laten samenklonteren (denatureren) en celmembranen te beschadigen. Op schone oppervlakken doodt het de meeste vegetatieve bacteriën binnen dertig seconden. Tegen bacteriën is isopropylalcohol zelfs iets werkzamer dan ethanol of methanol. Bij virussen ligt het genuanceerder: het is effectief tegen zogenaamde envelop-virussen (virussen met een vettig omhulsel), maar werkt minder goed tegen niet-omhulde virussen. Schimmels worden wisselend bestreden, ethanol is daar doorgaans effectiever.

Verschil met ethanol

Het is belangrijk om isopropylalcohol niet te verwarren met ethanol, de alcohol die in dranken zit. Isopropylalcohol is niet bedoeld om te drinken en is bij inname giftig. Na ethanol is het wel de alcohol die het vaakst per ongeluk wordt ingenomen. Vergiftiging kan onder meer leiden tot buikpijn, misselijkheid, braken, hoofdpijn, duizeligheid, verwardheid, verlaagd bewustzijn, een lage bloeddruk en in ernstige gevallen ademhalingsproblemen of bewusteloosheid.

Bijzonderheden

Een handige eigenschap van isopropylalcohol is dat het kunststoffen en printplaten niet aantast, waardoor het ook buiten de medische wereld veelvuldig wordt ingezet, bijvoorbeeld voor het reinigen van elektronica. In de gezondheidszorg wordt het meestal gebruikt in concentraties van 60 tot 90 procent, omdat een zeker percentage water nodig is om de kiemvernietigende werking optimaal te laten zijn. Pure alcohol verdampt namelijk te snel om voldoende contact te maken met micro-organismen.