Wat is sepsis?

Wanneer je lichaam een infectie bestrijdt, maakt het allerlei stoffen aan om de indringers (bacteriën, virussen, schimmels of parasieten) onschadelijk te maken. Bij sepsis ontspoort die afweerreactie volledig. Het immuunsysteem keert zich als het ware tegen het eigen lichaam, waardoor organen beschadigd raken en kunnen uitvallen. In de volksmond wordt sepsis vaak bloedvergiftiging genoemd, al is die term wat misleidend: de infectie hoeft niet per se in het bloed te zitten.

Hoe sepsis ontstaat

Sepsis begint altijd met een infectie ergens in het lichaam. Veelvoorkomende startpunten zijn de longen (bij een longontsteking), de nieren en urinewegen, de buikholte, de huid of het bloed zelf. Bij mensen die in het ziekenhuis liggen, kunnen ook infuuslijnen, operatiewonden of doorligplekken een bron van infectie zijn. De afweerreactie op de infectie raakt ontregeld. De ontstekingsreactie blijft niet meer lokaal, maar veroorzaakt schade in het hele lichaam. Bloedvaten worden doorlaatbaar, de bloeddruk daalt en de bloedstolling raakt verstoord. Daardoor krijgen organen onvoldoende zuurstof en voedingsstoffen.

Wie loopt risico?

Sepsis kan iedereen treffen, maar komt het vaakst voor bij heel jonge baby’s en bij ouderen. Mensen met een verzwakt immuunsysteem, chronische ziekten of een recente operatie lopen extra risico. In ontwikkelingslanden is sepsis bij pasgeborenen een belangrijke doodsoorzaak.

Wat merk je eraan?

De klachten van sepsis zijn vaak lastig te herkennen, omdat ze lijken op die van andere aandoeningen zoals griep. Kenmerkende verschijnselen zijn:

• Koorts, of juist een opvallend lage lichaamstemperatuur
• Snelle, oppervlakkige ademhaling
• Een versnelde hartslag
• Verwardheid, sufheid of slaperigheid
• Zweten zonder duidelijke reden
• Duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd

Omdat deze symptomen zo weinig specifiek zijn, wordt sepsis soms pas laat herkend. Dat maakt het extra gevaarlijk.

Septische shock

Als sepsis verergert, kan het overgaan in septische shock. De bloeddruk zakt dan zo sterk dat het lichaam de organen niet meer van voldoende bloed kan voorzien. Iemand in septische shock kan niet meer overeind komen, is extreem verward en heeft moeite om wakker te blijven. Dit is een direct levensbedreigende situatie.

Stollingsproblemen

Een veelvoorkomende complicatie bij sepsis is een verstoring van de bloedstolling, ook wel sepsis-geïnduceerde coagulopathie genoemd. Het evenwicht tussen stolling en antistolling raakt verstoord: er ontstaan overal in de kleine bloedvaten stolsels, terwijl tegelijkertijd het vermogen om bloedingen te stoppen afneemt. Dit treft naar schatting zo’n twee derde van de patiënten met septische shock en draagt bij aan orgaanschade, met name de nieren zijn kwetsbaar.

Artsen gebruiken de zogenaamde SOFA-score (Sequential Organ Failure Assessment) om bij sepsis de ernst van orgaanfalen te beoordelen. Een stijging van twee of meer punten op deze score wijst op klinisch relevante orgaanschade.