Wat is ureum?

Wanneer je lichaam eiwitten verwerkt (uit voeding of uit eigen weefsels) komen er aminozuren vrij. Bij de afbraak van die aminozuren ontstaat stikstof als restproduct. Omdat vrije stikstof giftig is voor het lichaam, zet de lever dit om in ureum, een onschadelijke stikstofhoudende verbinding. Ureum is daarmee het belangrijkste stikstofhoudende afvalproduct van de eiwitstofwisseling bij de mens.

Vanuit de lever komt ureum in de bloedbaan terecht en wordt het naar de nieren getransporteerd. Daar filteren de nieren het ureum uit het bloed en scheiden het uit via de urine. Ureum is zelfs de meest voorkomende opgeloste stof in urine. In een etmaal scheidt een gezond persoon normaal gesproken tussen de 20 en 35 gram ureum uit. Hoeveel ureum je lichaam aanmaakt, hangt nauw samen met hoeveel eiwit je binnenkrijgt via je voeding en hoe actief je eiwitafbraak is.

Wat ureumwaarden vertellen over je gezondheid

De hoeveelheid ureum in het bloed, vaak aangeduid als BUN (blood urea nitrogen) of bloedureum, geeft waardevolle informatie over de werking van je nieren. Omdat de nieren verantwoordelijk zijn voor het uitscheiden van ureum, stijgt het ureumgehalte in het bloed wanneer de nieren minder goed functioneren. Verhoogde bloedureumwaarden worden daarom in verband gebracht met nierproblemen, waaronder chronische nierziekte. Ook bij leverfalen kunnen de ureumwaarden afwijken, omdat de lever de plek is waar ureum wordt aangemaakt.

Niet alleen ziekte beïnvloedt de ureumwaarden. Tijdens een normale zwangerschap daalt het bloedureum bij vrouwen, onder meer door veranderingen in de bloedsomloop, de hormoonhuishouding en de nierfunctie die bij een zwangerschap horen.

Ureum op de intensive care

Bij ernstig zieke patiënten op de intensive care speelt ureum een bijzondere rol. Kritieke ziekte gaat vaak gepaard met sterke eiwitafbraak, het lichaam breekt dan spierweefsel af. De verhouding tussen ureum en creatinine in het bloed (de zogenaamde ureum-creatinine-ratio) wordt steeds vaker gebruikt als maat voor de ernst van die eiwitafbraak. Een hoge ratio kan wijzen op uitgesproken spierverlies, wat samenhangt met een langer verblijf op de intensive care en een hogere sterftekans.

Samenvattend is ureum een alledaags maar veelzeggend stofje: het weerspiegelt hoe je lichaam omgaat met eiwitten, hoe goed je nieren werken en (in ziekenhuisverband) hoe het gesteld is met je spierweefsel.