E999 - Quillaia
De veiligheidsscore geeft aan hoe veilig dit E-nummer is op een schaal van 0 tot 100, op basis van wetenschappelijk onderzoek.
- ● 60–100: Geen bezwaar — Veilig bevonden in onderzoek
- ● 40–59: Beperk gebruik — Mogelijk risico, nader onderzoek nodig
- ● 0–39: Zo min mogelijk — Risico’s vastgesteld in onderzoek
De vergelijking laat zien hoe dit E-nummer scoort ten opzichte van alle andere E-nummers die wij beoordeeld hebben.
Dit E-nummer scoort beter dan 55% en slechter dan 45% van alle E-nummers. Hoe hoger het percentage, hoe veiliger.
De herkomst geeft aan waar dit E-nummer vandaan komt en hoe het geproduceerd wordt:
- Natuurlijk — Komt voor in de natuur en wordt daaruit gewonnen
- Halfnatuurlijk — Natuurlijke grondstof, chemisch gewonnen of gezuiverd
- Synthetisch — Volledig kunstmatig geproduceerd in een fabriek
- Mineraal — Gewonnen uit minerale bronnen (gesteente, zout)
- Gemodificeerd — Natuurlijke stof waarvan de molecuulstructuur is veranderd
- Ook bekend als
- Quillaia-extract, Zeepboomextract, Quillajaschorsextract, Quillaja extract, Quillaia saponaria extract
- Komt voor in
- Frisdranken, Cocktails, Siropen, IJs, Zoetwaren, Cider, Voedingssupplementen
- ADI
- De ADI is 3 mg saponinen per kilogram lichaamsgewicht per dag, vastgesteld door EFSA. Voor een volwassene van 70 kg betekent dat een maximum van 210 mg per dag. Voor een kind van 20 kg is dat slechts 60 mg per dag. Deze relatief lage ADI wijst op een smalle veiligheidsmarge. EFSA waarschuwt dat bij uitbreiding van het gebruik naar meer productcategorieën de ADI kan worden overschreden bij kinderen, ouderen en hoge consumenten.
- EU-status
- Goedgekeurd
- Dieetinfo
- Quillaia-extract is van plantaardige oorsprong en is daarmee geschikt voor vegetarische en veganistische diëten. Het is doorgaans ook halal en kosher, aangezien het geen dierlijke bestanddelen bevat.
De veiligheidsmarge is smal: de ADI bedraagt slechts 3 mg/kg lichaamsgewicht per dag. EFSA waarschuwt dat bij uitbreiding van gebruik de ADI kan worden overschreden bij kinderen, ouderen en hoge consumenten. Quillaia-saponinen kunnen bij hogere doses het maagdarmkanaal irriteren. De enige industrie-gefinancierde studie heeft een zeer lage bewijskracht en betreft een ander preparaat dan het gangbare E999.
Quillaia-extract is van natuurlijke oorsprong en wordt al lang gebruikt als schuimmiddel. EFSA heeft het bij het huidige toegestane gebruik als veilig beoordeeld. Het merendeel van het onderzoek is onafhankelijk gefinancierd. Bij normaal gebruik in de huidige toegestane producten wordt de ADI niet overschreden.
Quillaia-extract (E999) is een natuurlijk additief dat wordt gewonnen uit de bast van de Quillaja-boom (Quillaja saponaria), een boom die van oorsprong uit Chili komt en behoort tot de rozenfamilie. Het extract bevat saponinen, stoffen die van nature schuim vormen als je ze mengt met water. Dat maakt het geschikt als schuimmiddel in voedingsmiddelen. Je vindt E999 vooral in frisdranken, cocktails, siropen, ijs en bepaalde zoetwaren. Het zorgt ervoor dat er een stabiele schuimlaag ontstaat, vergelijkbaar met het schuim op een biertje.
Hoewel quillaia-extract een natuurlijke oorsprong heeft, is voorzichtigheid op zijn plaats. De aanvaardbare dagelijkse inname (ADI) is door EFSA vastgesteld op slechts 3 mg saponinen per kilogram lichaamsgewicht per dag. Dat is relatief laag, wat betekent dat de veiligheidsmarge smal is. Voor een volwassene van 70 kg komt dat neer op maximaal 210 mg per dag. Bij het huidige toegestane gebruik in de EU wordt die grens voor de meeste mensen niet overschreden, maar bij uitbreiding naar meer productcategorieën kan dat veranderen.
Vooral voor kinderen en ouderen is er reden tot oplettendheid. EFSA heeft in een recente follow-up uit 2024 vastgesteld dat bij breder gebruik van E999 de ADI kan worden overschreden bij kinderen, ouderen en bij mensen die veel van deze producten consumeren (het 95e percentiel). Kinderen drinken relatief meer per kilogram lichaamsgewicht, waardoor hun blootstelling sneller oploopt. Ouders wordt daarom aangeraden om producten met quillaia-extract bij jonge kinderen te beperken. Bij hogere doses kunnen quillaia-saponinen het maagdarmkanaal irriteren.
E999 wordt voornamelijk gebruikt in producten die tot de categorie ultrabewerkte voeding behoren, zoals frisdranken en bepaalde voedingssupplementen. Als je bewust met je voeding omgaat, is het goed om te weten dat dit additief weliswaar natuurlijk is, maar dat de smalle veiligheidsmarge extra aandacht verdient, zeker als je het in meerdere producten tegelijk binnenkrijgt.
Wat zegt de wetenschap?
We vonden 6 relevante studies over quillaia als voedingsadditief. Na beoordeling zijn 5 studies meegenomen in onze analyse. Daarvan is er één industrie-gefinancierd, zijn er 3 onafhankelijk gefinancierd en bij 1 studie was de financieringsbron onbekend.
De belangrijkste beoordelingen komen van EFSA. In 2019 publiceerde EFSA een uitgebreide re-evaluatie van quillaia-extract als voedingsadditief. De conclusie was dat de blootstelling bij het huidige toegestane gebruik de ADI van 3 mg/kg lichaamsgewicht per dag niet overschrijdt en dat er geen aanwijzingen zijn voor genotoxiciteit. Dit gaf een geruststellend beeld voor het bestaande gebruik. In 2024 volgde een tweede EFSA-opinie over de uitbreiding van gebruik naar voedingssupplementen, die eveneens concludeerde dat de ADI bij die specifieke uitbreiding niet wordt overschreden.
Daar staat een zorgwekkende follow-up tegenover, ook uit 2024. In deze EFSA-beoordeling werd gekeken naar een bredere uitbreiding van het gebruik van E999 naar meer productcategorieën. De conclusie was dat bij kinderen, ouderen en het 95e percentiel van alle bevolkingsgroepen de ADI wél wordt overschreden. Dit is een belangrijk veiligheidssignaal: het laat zien dat de huidige veiligheidsmarge smal is en dat uitbreiding van het gebruik risico's met zich meebrengt voor kwetsbare groepen. Deze twee EFSA-opinies uit hetzelfde jaar laten zien dat de context van het gebruik bepalend is voor de veiligheid.
De oudste meegenomen studie is een langetermijn-dierstudie uit 1982, waarin ratten gedurende twee jaar quillaia-extract kregen. Er werden geen schadelijke effecten waargenomen bij doses tot 1,5 g/kg/dag. Hoewel dit geruststellend klinkt, betreft het slechts één dierstudie met een lage bewijskracht. De enige industrie-gefinancierde studie (uit 2020) rapporteerde geen schadelijke effecten bij een zogenaamd 'highly bioavailable' quillaia-preparaat, met een NOAEL op de hoogste geteste dosis van 3000 mg/kg/dag. Dit preparaat verschilt van het gangbare E999 en de bewijskracht van deze studie is zeer laag. De combinatie van industriefinanciering, een afwijkend preparaat en minimale bewijskracht maakt deze studie weinig informatief voor de veiligheidsbeoordeling van E999 zoals het in voedingsmiddelen wordt gebruikt.
Over het geheel genomen is er wetenschappelijke consensus dat quillaia-extract bij het huidige, beperkte gebruik waarschijnlijk veilig is voor de meeste volwassenen. De zorgen concentreren zich op de smalle veiligheidsmarge en het risico op ADI-overschrijding bij breder gebruik, vooral bij kinderen en ouderen. Er is geen IARC-classificatie voor quillaia en de beschikbare langetermijnstudie bij ratten toont geen carcinogeen effect, maar het bewijs hiervoor is beperkt tot één enkele dierstudie.
Bredere context
Regelgeving en aandachtspunten
Quillaia-extract (E999) is goedgekeurd als voedingsadditief in de Europese Unie, waar het voornamelijk wordt gebruikt als schuimmiddel in dranken. EFSA heeft de ADI vastgesteld op 3 mg saponinen per kilogram lichaamsgewicht per dag. JECFA (het gezamenlijke comité van de WHO en FAO) heeft eerder een vergelijkbare beoordeling gedaan. Het additief is niet geclassificeerd door het IARC (het internationale kankeronderzoeksagentschap) en er zijn geen aanwijzingen voor carcinogeniteit, al is het bewijs hiervoor beperkt.
De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) heeft vastgesteld dat kinderen bij breder gebruik van E999 de veilige dagelijkse inname kunnen overschrijden. Ouders wordt aangeraden om producten met quillaia-extract bij jonge kinderen te beperken. Ook ouderen en mensen die veel producten met E999 consumeren lopen een verhoogd risico op ADI-overschrijding. De smalle veiligheidsmarge maakt het belangrijk om bewust te zijn van cumulatieve blootstelling, zeker als E999 in meerdere productcategorieën tegelijk zou worden toegestaan.
- ADI: 3 mg saponinen/kg lichaamsgewicht/dag (EFSA)
- Goedgekeurd in de EU als schuimmiddel
- EFSA waarschuwt voor ADI-overschrijding bij kinderen en ouderen bij breder gebruik
- Geen IARC-classificatie beschikbaar
Bijwerkingen
Bij hogere doses kunnen quillaia-saponinen het maagdarmkanaal irriteren. EFSA heeft vastgesteld dat bij breder gebruik de ADI kan worden overschreden bij kinderen, ouderen en hoge consumenten, wat het risico op bijwerkingen vergroot. Bij normaal gebruik binnen de huidige toegestane toepassingen zijn er geen bijwerkingen gerapporteerd.
Financiering van het onderzoek
Van de 5 meegenomen studies zijn er 3 onafhankelijk gefinancierd (alle drie EFSA-beoordelingen, gefinancierd door EFSA en de Europese Commissie). Bij 1 studie (de langetermijn-dierstudie uit 1982) was de financieringsbron onbekend. De enige industrie-gefinancierde studie komt van onderzoekers verbonden aan Intertek, Naturex en Givaudan, bedrijven die actief zijn in de voedingsadditievenindustrie.
Het is positief dat het merendeel van het bewijs afkomstig is van onafhankelijke EFSA-beoordelingen. De industrie-gefinancierde studie heeft een zeer lage bewijskracht en betreft een ander preparaat dan het gangbare E999, waardoor de resultaten niet zomaar vertaald kunnen worden naar het additief zoals het in voedingsmiddelen wordt gebruikt. Het contrast is opvallend: waar de niet-goedgekeurde dierstudie toxische effecten liet zien bij 1200 mg/kg/dag, rapporteerde de industrie-studie geen effecten bij 3000 mg/kg/dag. Dit verschil kan te maken hebben met preparaatverschillen, maar het benadrukt het belang van onafhankelijk onderzoek bij de veiligheidsbeoordeling.
Beoordeling medische literatuur
Bij het beoordelen van de veiligheid van quillaia-extract (E999) vallen een paar dingen op. De twee EFSA-opinies uit 2024 lijken op het eerste gezicht tegenstrijdig: de ene concludeert dat uitbreiding naar voedingssupplementen de ADI niet overschrijdt, terwijl de andere waarschuwt dat bredere uitbreiding wél tot ADI-overschrijding leidt bij kwetsbare groepen. Het verschil zit in de omvang van de voorgestelde uitbreiding. Dit laat zien dat de veiligheidsmarge smal is.
De enige industrie-gefinancierde studie rapporteert opvallend hoge veilige doses (NOAEL van 3000 mg/kg/dag), maar betreft een ander preparaat dan het gangbare E999 en heeft een zeer lage bewijskracht. De resultaten van deze studie zijn daarom niet representatief voor het additief zoals jij het in voedingsmiddelen tegenkomt. Het merendeel van het betrouwbare bewijs komt van onafhankelijke EFSA-beoordelingen, wat een pluspunt is. Wel is het langetermijnbewijs beperkt tot één enkele dierstudie uit 1982.
Onderzochte studies
| Studie | Type | Conclusie | Bewijskracht | Financiering |
|---|---|---|---|---|
|
EFSA et al. (2024)
Uitbreiding naar voedingssupplementen overschrijdt ADI niet in geen enkele bevolkingsgroep
|
EFSA/WHO-evaluatie | Veilig | 91% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door efsa
|
|
EFSA et al. (2024)
ADI-overschrijding bij kinderen, ouderen en 95e percentiel alle populaties
|
EFSA/WHO-evaluatie | Schadelijk | 91% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door european commission
|
|
EFSA et al. (2019)
Blootstelling overschrijdt ADI niet; geen genotoxiciteit aangetoond
|
EFSA/WHO-evaluatie | Overwegend veilig | 82% |
Onafhankelijk
Gefinancierd door european commission
|
|
Drake et al. (1982)
Geen schadelijke effecten bij ratten tot 1,5 g/kg/dag gedurende 2 jaar
|
Dierstudie | Veilig | 22% | Onbekend |
|
Phipps et al. (2020)
Geen schadelijke effecten; NOAEL vastgesteld op hoogste geteste dosis
|
Dierstudie | Veilig | 5% |
Industrie
Regulatory Consultancy, Hants, UK.
|
Verantwoording
Algoritme versie: v1.7. Analyse uitgevoerd op: 8 maart 2026. Lees meer over onze methodologie.
De informatie op deze pagina is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Scores worden algoritmisch berekend op basis van de onderliggende studies. Elke pagina wordt met de hand gecontroleerd door de redactie. Deze informatie vervangt geen professioneel voedings- of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of diëtist. Mocht er onverhoopt een fout staan, laat het ons weten via info@ahealthylife.nl.
