Wat is hypervitaminose A?

Wanneer er meer vitamine A in het lichaam terechtkomt dan het kan verwerken, spreekt men van hypervitaminose A. De term wordt ook wel vitamine A-toxiciteit of vitamine A-vergiftiging genoemd. Vitamine A is een vetoplosbare vitamine die zich ophoopt in de lever. Juist omdat het lichaam deze vitamine niet makkelijk via de urine kwijtraakt (anders dan bij wateroplosbare vitamines) kan een overschot zich geleidelijk opstapelen tot schadelijke niveaus.

Hoe het ontstaat

Veruit de meest voorkomende oorzaak is het langdurig of in hoge doses innemen van voedingssupplementen die vitamine A bevatten. Ook voeding met veel voorgevormde vitamine A, zoals lever, kan bij grote hoeveelheden tot een overschot leiden. De bescherming door gereguleerde omzetting geldt voor bètacaroteen uit bijvoorbeeld oranje groenten, niet voor retinol uit alle voedingsmiddelen.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee vormen. Acute hypervitaminose A treedt op wanneer iemand in korte tijd een zeer grote hoeveelheid vitamine A binnenkrijgt, bij volwassenen gaat het dan om honderdduizenden internationale eenheden (IU). Chronische hypervitaminose A ontstaat sluipender: bij volwassenen kan het zich ontwikkelen wanneer zij gedurende langere tijd dagelijks meer dan 25.000 IU innemen.

Klachten en verschijnselen

De symptomen hangen af van de ernst en de duur van het overschot. Veelvoorkomende klachten zijn hoofdpijn, wazig zien, misselijkheid, braken en duizeligheid. Bij langdurige blootstelling kunnen ook huidveranderingen, botpijn, vermoeidheid en leverschade optreden.

Bijzonder gevoelig zijn baby’s en jonge kinderen, zij kunnen al bij relatief lage doses klachten ontwikkelen. Ook tijdens de zwangerschap vormt een overschot aan vitamine A een serieus risico. Onderzoek laat zien dat hoge inname van de voorgevormde variant van vitamine A (retinol) bij zwangere vrouwen kan leiden tot aangeboren afwijkingen bij het kind. Studies tonen aan dat bij een dagelijkse inname boven de 10.000 IU aan voorgevormd vitamine A het risico op geboorteafwijkingen toeneemt.

Goed om te weten

Het gaat bij hypervitaminose A specifiek om voorgevormd vitamine A (retinol), dat vooral in dierlijke producten en supplementen zit. De plantaardige voorloper bètacaroteen, die het lichaam zelf omzet in vitamine A, leidt niet tot deze vergiftiging. Het lichaam remt de omzetting namelijk af zodra er genoeg vitamine A aanwezig is. Wie vitamine A via gevarieerde, plantaardige voeding binnenkrijgt, loopt dan ook nauwelijks risico op een overschot.