Wat is tuberculose (TB)?
Tuberculose (TB) is een besmettelijke infectieziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium tuberculosis en vooral de longen aantast, maar ook andere organen kan treffen.
Wanneer iemand met actieve tuberculose van de longen of keel hoest, niest of zingt, komen er minuscule druppeltjes in de lucht die de bacterie Mycobacterium tuberculosis bevatten. Ademt een ander persoon die druppeltjes in, dan kunnen de bacteriën zich in de longen nestelen. Dat maakt tuberculose, vaak afgekort tot TB, een infectieziekte die zich via de lucht verspreidt. Historisch staat de ziekte ook bekend als tering of, in het Engels, consumption en the white death.
Hoe de infectie zich ontwikkelt
Niet iedereen die de bacterie binnenkrijgt, wordt ook daadwerkelijk ziek. Het verloop kent drie fasen. Bij de primaire infectie probeert het afweersysteem de bacteriën direct onschadelijk te maken. Dat lukt vaak, maar soms overleven bacteriën en worden ze ingekapseld. Zo ontstaat een latente tuberculose-infectie: de bacterie zit in het lichaam zonder klachten te veroorzaken en zonder besmettelijk te zijn. Het overgrote deel van de mensen met een tuberculose-infectie blijft in dit slapende stadium. Slechts bij een klein percentage ontwikkelt zich uiteindelijk actieve tuberculose, de fase waarin de bacterie zich vermenigvuldigt, weefsel beschadigt en de persoon besmettelijk kan zijn.
Mycobacterium tuberculosis is bijzonder goed aangepast aan het menselijk lichaam. De bacterie kan het immuunsysteem deels ontwijken en deels zelfs in haar voordeel gebruiken, waardoor ze soms jarenlang in een soort evenwicht met het afweersysteem kan bestaan zonder dat de balans doorslaat naar ziekte.
Wie loopt meer risico?
De kans dat een latente infectie overgaat in actieve TB is groter bij mensen met een verzwakt afweersysteem. Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen met hiv/aids, diabetes of ernstige ondervoeding. Ook omstandigheden waarin veel mensen dicht op elkaar leven (zoals in opvangcentra of gevangenissen) vergroten de kans op besmetting. Daarnaast is aangetoond dat blootstelling aan kwartsstof (silica) het risico op tuberculose aanzienlijk verhoogt. De combinatie van silicose en tuberculose wordt silicotuberculose genoemd.
Klachten en verschijningsvormen
Actieve longtuberculose uit zich meestal in een aanhoudende hoest die langer dan drie weken duurt, soms met bloederig slijm. Daarnaast zijn koorts, nachtelijk zweten, ongewild gewichtsverlies en aanhoudende vermoeidheid kenmerkend. Bij kinderen kan het opvallen dat ze niet goed groeien of aankomen.
Hoewel TB het vaakst de longen treft (pulmonale tuberculose), kan de bacterie zich via het bloed verspreiden naar vrijwel elk orgaan. Bij extrapulmonale tuberculose kunnen lymfeklieren, botten, gewrichten, de buikholte of de hersenvliezen zijn aangedaan, elk met hun eigen klachtenpatroon, van gezwollen klieren en gewrichtspijn tot hoofdpijn en verwardheid.
Gevolgen en voorkomen
Wereldwijd dragen vele miljoenen mensen de bacterie bij zich. Tuberculose komt het meest voor in delen van Afrika, Zuidoost-Azië en het Indiase subcontinent. Zelfs na een succesvol doorlopen behandeltraject kan er blijvende longschade ontstaan: onderzoek laat zien dat een aanzienlijk deel van de mensen na TB een verminderde longfunctie overhoudt. Ook is het risico op een nieuwe episode van tuberculose (door heractivering van de oorspronkelijke bacterie of door een nieuwe besmetting) niet verwaarloosbaar, vooral bij mensen met bijkomende risicofactoren. Onbehandelde actieve longtuberculose heeft een hoog sterfterisico.
Bronnen:
- Chandra, P., Grigsby, S. J., & Philips, J. (2022). Immune evasion and provocation by Mycobacterium tuberculosis. Nature Reviews Microbiology.
- Jamshidi, P., Danaei, B., Arbabi, M., Mohammadzadeh, B., Khelghati, F., Akbari, A. A., Nayebzade, A., Shahidi, B. A., Centis, R., Sotgiu, G., Nasiri, M. J., & Migliori, G. B. (2025). Silicosis and tuberculosis: A systematic review and meta-analysis. Pulmonology, 31(1), 2416791.
- Sossen, B., Richards, A. S., Heinsohn, T., Frascella, B., Balzarini, F., Oradini-Alacreu, A., Odone, A., Rogozinska, E., Häcker, B., Cobelens, F., Kranzer, K., Houben, R. M. G. J., & Esmail, H. (2023). The natural history of untreated pulmonary tuberculosis in adults: a systematic review and meta-analysis. The Lancet. Respiratory medicine, 11(4), 367-379.
- Ivanova, O., Hoffmann, V. S., Lange, C., Hoelscher, M., & Rachow, A. (2023). Post-tuberculosis lung impairment: systematic review and meta-analysis of spirometry data from 14 621 people. European respiratory review : an official journal of the European Respiratory Society, 32(168).
- Vega, V., Cabrera-Sanchez, J., Rodríguez, S., Verdonck, K., Seas, C., Otero, L., & Van, D. S. P. (2024). Risk factors for pulmonary tuberculosis recurrence, relapse and reinfection: a systematic review and meta-analysis. BMJ open respiratory research, 11(1).
- Tuberculosis - Symptoms & causes - Mayo Clinic - mayoclinic.org
- Tuberculosis (TB) - NHS - nhs.uk
- Tuberculosis - Wikipedia - en.wikipedia.org
- CDC: Tuberculosis, causes and spread.
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.