Wat zijn ziekten?

Wanneer je lichaam of geest niet meer functioneert zoals het hoort, spreken we van een ziekte. Dat kan van alles zijn: een tijdelijke infectie, een chronische aandoening die jarenlang aanhoudt, of een psychische stoornis die je dagelijks leven beïnvloedt. Het begrip is breed en omvat zowel lichamelijke als geestelijke aandoeningen. In het dagelijks taalgebruik worden woorden als ‘aandoening’, ‘kwaal’ en ‘stoornis’ vaak door elkaar gebruikt, al hebben ze in de medische wereld soms een iets andere lading. Zo duidt ‘stoornis’ vaker op een functioneel probleem, terwijl ‘ziekte’ meestal wijst op een herkenbaar patroon van klachten met een bekende oorzaak.

Hoe ziekten ontstaan

De oorzaken van ziekten lopen enorm uiteen. Sommige worden veroorzaakt door micro-organismen zoals bacteriën, virussen of schimmels, dat zijn de infectieziekten. Andere ontstaan doordat het afweersysteem zich tegen het eigen lichaam keert, zoals bij auto-immuunziekten. Er zijn ziekten die voortkomen uit genetische aanleg, uit langdurige blootstelling aan schadelijke stoffen, of uit een combinatie van erfelijkheid en leefomstandigheden. Voeding speelt hierbij een belangrijke rol: een gezond voedingspatroon verkleint de kans op veel ziekten, terwijl langdurige tekorten of ongezonde eetgewoonten het risico juist kunnen vergroten.

Wat iemand eraan merkt

De verschijnselen hangen sterk af van het type ziekte. Bij aandoeningen van het spijsverteringskanaal kunnen klachten optreden als bloedingen, een opgeblazen gevoel, verstopping, diarree, misselijkheid of buikpijn. Ziekten van het netvlies in het oog uiten zich vaak in veranderingen van het gezichtsvermogen. Neuropsychiatrische aandoeningen kunnen spraak, beweging, emotie en gedrag beïnvloeden. Soms zijn de klachten duidelijk zichtbaar, soms zijn ze alleen voelbaar voor de persoon zelf, denk aan vermoeidheid, pijn of somberheid.

Indeling en bijzonderheden

Ziekten worden op verschillende manieren ingedeeld. Een veelgebruikte indeling is naar het orgaansysteem dat is aangedaan: hart- en vaatziekten, spijsverteringsziekten, neurologische aandoeningen, enzovoort. Een andere indeling gaat uit van de oorzaak: infectieus, auto-immuun, degeneratief of aangeboren. Daarnaast wordt onderscheid gemaakt tussen acute ziekten (die plotseling opkomen en vaak weer verdwijnen) en chronische ziekten (die langdurig of blijvend zijn).

Niet elke ziekte past netjes in één hokje. Veel aandoeningen hebben meerdere oorzaken tegelijk en de grens tussen ‘ziek’ en ‘gezond’ is lang niet altijd scherp te trekken. Wat als ziekte wordt beschouwd, hangt bovendien deels af van de tijd en cultuur waarin je leeft. In de kern draait het begrip steeds om hetzelfde: een verstoring van de gezondheid, ook als iemand daar nog geen klachten van merkt.