Wat zijn condooms?

Wanneer mensen het over condooms hebben, bedoelen ze meestal het dunne hoesje dat vóór het seksueel contact over een stijve penis wordt gerold. Dit wordt ook wel een mannencondoom of uitwendig condoom genoemd. Daarnaast bestaat er een vrouwencondoom (ook wel inwendig condoom genoemd), dat in de vagina wordt ingebracht. Beide varianten werken als een fysieke barrière: ze voorkomen dat sperma en lichaamsvloeistoffen direct in contact komen met de partner, waardoor zowel de kans op zwangerschap als op seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) afneemt.

Materiaal en vormgeving

De meeste mannencondooms zijn gemaakt van latex, een soepel en stevig materiaal dat goed aansluit op de huid. Voor mensen met een latexallergie bestaan er alternatieven van polyurethaan of andere synthetische materialen. Vrouwencondooms worden doorgaans van polyurethaan of nitril vervaardigd. Een vrouwencondoom heeft aan beide uiteinden een ring: de binnenste ring wordt bij de baarmoedermond geplaatst, terwijl de buitenste ring buiten het lichaam blijft en de schaamlippen gedeeltelijk bedekt.

Hoe goed beschermen ze?

Bij correct en consequent gebruik bieden condooms een hoge mate van bescherming tegen zowel zwangerschap als soa’s zoals gonorroe, chlamydia en hiv. Bij herpes is de bescherming minder volledig, doordat het virus ook via onbedekte huid kan worden overgedragen. In de praktijk valt de bescherming vaak iets lager uit, omdat condooms niet altijd foutloos worden gebruikt. Veelvoorkomende oorzaken van falen zijn scheurtjes in het materiaal, het pas omdoen nadat er al huidcontact is geweest, of het niet bij elke gemeenschap gebruiken van een nieuw condoom. Voor het vrouwencondoom ligt de effectiviteit bij typisch gebruik rond de 75-82%, terwijl bij perfect gebruik ongeveer 95% van de vrouwen in een jaar niet zwanger wordt. Deze percentages gaan over zwangerschapspreventie, niet over de bescherming tegen soa’s.

Gebruik in de praktijk

Onderzoek laat zien dat het correct aanbrengen van een condoom een vaardigheid is die oefening vraagt, vooral bij jongeren. Zelfvertrouwen in het gebruik, in de wetenschap self-efficacy genoemd, hangt samen met hoe consequent iemand condooms daadwerkelijk toepast. In onderzoek gebruikten mensen met een spiraaltje of implantaat minder consequent condooms dan gebruikers van andere anticonceptiemethoden. Dat is begrijpelijk vanuit het oogpunt van zwangerschapspreventie, maar het laat hen wel kwetsbaarder voor soa’s. Bij mannen die seks hebben met mannen spelen onder meer fysiek ongemak, middelengebruik en onvoldoende kennis over soa-risico’s een rol bij het achterwege laten van condooms.

Condooms zijn vrij verkrijgbaar bij drogisterijen, supermarkten en online. Ze zijn er in uiteenlopende maten, vormen en varianten, sommige met extra glijmiddel, geribbeld oppervlak of smaakje. Ondanks hun eenvoud en brede beschikbaarheid blijven misvattingen bestaan, vooral onder jongeren, over hoe condooms werken en hoe betrouwbaar ze zijn.