Wat zijn elektrolyten?

In je lichaam zijn voortdurend kleine geladen deeltjes aan het werk. Elektrolyten zijn mineralen die, zodra ze oplossen in lichaamsvloeistoffen zoals bloed, uiteenvallen in ionen, deeltjes met een positieve of negatieve elektrische lading. Dankzij die lading kunnen ze elektrische signalen geleiden, wat onmisbaar is voor de communicatie tussen zenuwen en het samentrekken van spieren. De term wordt in de geneeskunde vooral gebruikt voor de ionen zelf, niet voor de vaste stof waaruit ze afkomstig zijn.

De belangrijkste elektrolyten

De elektrolyten die in het lichaam de grootste rol spelen zijn natrium, kalium, calcium, magnesium, chloride en fosfaat. Elk van deze mineralen heeft een eigen taak. Natrium en chloride reguleren samen de hoeveelheid water in en rond je cellen. Kalium is belangrijk voor het hartritme en de prikkeloverdracht in zenuwen. Calcium speelt een rol bij spiercontracties en de botopbouw, terwijl magnesium betrokken is bij honderden enzymatische processen. Fosfaat draagt bij aan de energiehuishouding van cellen.

Wat ze doen in je lichaam

Elektrolyten beïnvloeden een breed scala aan processen. Ze helpen de vochtbalans te bewaken: de verdeling van water tussen je bloedvaten, je cellen en de ruimtes daartussen wordt grotendeels bepaald door de concentratie van deze ionen. Daarnaast houden ze de zuurgraad (pH) van je bloed binnen nauwe grenzen, wat nodig is om cellen goed te laten functioneren. Ook het transport van voedingsstoffen naar cellen en het afvoeren van afvalstoffen is afhankelijk van elektrolyten.

Hoe je lichaam ze krijgt en verliest

Je neemt elektrolyten op via voeding en drinken. Groenten, fruit, noten, zuivel en peulvruchten zijn van nature rijke bronnen. Je lichaam verliest ze weer door zweten, urine en (in mindere mate) via de ontlasting. Bij flink zweten, bijvoorbeeld tijdens inspanning of warm weer, raken elektrolyten sneller uitgeput. Drinkwater bevat ook mineralen, waarbij de hoeveelheid per soort water verschilt. Voeding is eveneens een bron van elektrolyten.

Meten van elektrolyten

In de medische praktijk worden elektrolyten gemeten via bloedonderzoek. Dat kan per mineraal apart (bijvoorbeeld serumnatrium of serumkalium) of als onderdeel van een breder bloedpanel. De waarden geven artsen inzicht in de vochthuishouding, nierfunctie en algehele stofwisseling. Bloedgasanalysatoren kunnen elektrolyten binnen enkele minuten meten, wat vooral op spoedeisende hulpafdelingen waardevol is, al zijn er kleine meetverschillen mogelijk ten opzichte van standaard laboratoriumapparatuur.