Wat is inflammatie?

Wanneer weefsel in je lichaam beschadigd raakt, treedt er een beschermende reactie op die we inflammatie noemen, in het Nederlands gewoon een ontsteking. Het is een van de meest fundamentele reacties van je immuunsysteem en speelt zich af in vrijwel elk orgaan en weefseltype.

Wat er in je lichaam gebeurt

Bij een inflammatie verwijden de kleine bloedvaten (capillairen) in het aangedane gebied zich, waardoor er meer bloed naartoe stroomt. Tegelijkertijd worden witte bloedcellen (met name leukocyten) naar de plek van de schade getrokken. Deze cellen ruimen beschadigde cellen, ziekteverwekkers of schadelijke stoffen op. Dit hele proces is erop gericht de oorzaak van de schade te neutraliseren en het weefsel te herstellen.

De vijf klassieke kenmerken van een ontsteking zijn al eeuwenlang bekend: roodheid, warmte, zwelling, pijn en functieverlies. De roodheid en warmte ontstaan door de toegenomen bloedtoevoer. De zwelling is het gevolg van vocht dat vanuit de bloedvaten het weefsel in lekt. Pijn wordt veroorzaakt doordat zenuwen geprikkeld worden door de zwelling en door vrijgekomen signaalstoffen. En het functieverlies (denk aan een enkel waar je even niet goed op kunt staan) is het gecombineerde effect van dit alles.

Acuut en chronisch

Er bestaat een belangrijk onderscheid tussen acute en chronische inflammatie. Een acute ontsteking is kortdurend: je snijdt je in je vinger, het gebied wordt rood en gezwollen en na een paar dagen is het weer rustig. Dat is je lichaam dat precies doet wat het moet doen.

Chronische inflammatie is een ander verhaal. Hierbij blijft de ontstekingsreactie sluimerend actief, soms weken, maanden of zelfs jaren. Dit kan gebeuren wanneer de oorspronkelijke prikkel niet verdwijnt, of wanneer het immuunsysteem per ongeluk lichaamseigen weefsel aanvalt, zoals bij auto-immuunziekten. Chronische laaggradige ontsteking in vetweefsel speelt bijvoorbeeld een belangrijke rol bij het ontstaan van insulineresistentie en type 2 diabetes bij mensen met overgewicht.

Waardoor ontstaat het?

De lijst van mogelijke triggers is breed. Infecties door bacteriën, virussen of schimmels zijn de meest bekende oorzaak. Maar ook fysiek letsel, blootstelling aan hitte of straling, contact met irriterende stoffen, insectengif, allergenen en mechanische overbelasting kunnen een ontstekingsreactie uitlokken. Zelfs beschadigde of afstervende lichaamscellen vormen een prikkel voor het immuunsysteem om in actie te komen.

Inflammatie is dus geen ziekte op zich, maar een reactie en in de basis een nuttige. Het wordt pas problematisch wanneer de reactie buitenproportioneel is, te lang aanhoudt, of zich richt tegen gezond weefsel. Chronische ontsteking wordt in verband gebracht met uiteenlopende aandoeningen in organen als het hart, de lever, de nieren, de longen, de darmen en de hersenen.