Wat zijn ketonen?

Ketonen zijn stoffen die het lichaam aanmaakt wanneer het vetten afbreekt voor energie, vooral als er onvoldoende glucose beschikbaar is.

Wanneer je lichaam niet genoeg glucose (suiker) voorhanden heeft om als brandstof te gebruiken, schakelt het over op de verbranding van vetten. Bij dat proces maakt de lever ketonen aan, ook wel ketonlichamen of ketone bodies genoemd. Het zijn in feite bijproducten van de vetafbraak die vervolgens zelf als energiebron dienen voor organen en weefsels, waaronder de hersenen en het hart.

Er bestaan drie soorten ketonlichamen: aceto-azijnzuur (acetoacetaat), bèta-hydroxyboterzuur en aceton. Van deze drie levert bèta-hydroxyboterzuur de meeste energie. Aceton is het vluchtigste en wordt deels via de longen uitgeademd, wat soms een fruitige of zoete adem veroorzaakt bij mensen met sterk verhoogde ketonwaarden.

Wanneer maakt je lichaam ketonen aan?

In kleine hoeveelheden zijn ketonen heel normaal. Ze ontstaan bijvoorbeeld na een nacht slapen, bij langdurig vasten, of bij intensieve lichamelijke inspanning, situaties waarin de glucosevoorraad opraakt en het lichaam vetten gaat aanspreken. Ook bij een ketogeen dieet, dat arm is aan koolhydraten en rijk aan vetten, stijgt de ketonproductie. Het lichaam komt dan in een toestand die ketose wordt genoemd: een natuurlijk metabolisch proces waarbij het lichaam meer ketonen als brandstof gebruikt.

Wanneer worden ketonen een probleem?

Ketonen in het bloed zijn op zich niet schadelijk, maar een sterke ophoping kan gevaarlijk zijn. Bij mensen met diabetes (vooral type 1) kan een tekort aan insuline ertoe leiden dat het lichaam massaal vetten afbreekt terwijl er eigenlijk wel glucose in het bloed zit, maar de cellen er niet bij kunnen. De ketonconcentratie loopt dan zo hoog op dat het bloed verzuurt. Deze levensbedreigende toestand heet diabetische ketoacidose (DKA). Ook overmatig alcoholgebruik kan een vergelijkbare ontsporing veroorzaken, bekend als alcoholische ketoacidose.

Een bloedtest op ketonen wordt dan ook vooral ingezet om ketoacidose op te sporen. Een lage waarde is normaal: bij de gebruikelijke bloedmeting is dat doorgaans minder dan 0,6 mmol per liter.

Ketonen als brandstof voor het hart en de hersenen

Interessant is dat steeds meer onderzoek laat zien dat ketonen niet alleen een noodbrandstof zijn. Het hart gebruikt normaal gesproken vooral vetzuren voor zijn samentrekkingen, maar kan bij verminderde zuurstoftoevoer of bij hartfalen overschakelen op ketonen als alternatieve energiebron. Ook de hersenen, die normaal sterk afhankelijk zijn van glucose, kunnen een aanzienlijk deel van hun energie uit ketonen halen. Onderzoek bij neurodegeneratieve aandoeningen suggereert dat ketonen mogelijk een gunstige invloed hebben op ontstekingsprocessen en de mitochondriële functie in het zenuwstelsel.

In de scheikunde is een keton overigens een bredere term: het verwijst naar elke organische verbinding met een carbonylgroep (C=O) die aan twee koolstofatomen vastzit. Aceton (het bekendste keton) wordt niet alleen door het lichaam geproduceerd, maar is ook een veelgebruikt oplosmiddel in bijvoorbeeld nagellakremover.

Bronnen:

Categorie: Voedingsstoffen
Tags: energie glucose ketonen ketonlichamen ketose vetverbranding

Laatst geüpdatet: 14 februari 2026

Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.