Wat betekent klinisch?

In de geneeskunde verwijst klinisch naar het onderzoeken en behandelen van mensen. Bij lichamelijk onderzoek gaat het om wat een arts rechtstreeks bij een patiënt kan vaststellen. Denk aan wat je ziet, voelt, hoort en ruikt tijdens een consult. Een klinische bevinding is iets dat naar voren komt uit het gesprek met de patiënt (de anamnese) en het lichamelijk onderzoek, dus zonder dat daar bloedonderzoek, een scan of andere technische hulpmiddelen aan te pas komen.

Het woord wordt op verschillende manieren gebruikt. Een klinisch beeld beschrijft het totaal aan klachten en verschijnselen waarmee iemand zich presenteert. Een klinische diagnose is een diagnose die een arts stelt op basis van wat hij of zij waarneemt, nog vóór uitslagen van aanvullend onderzoek bekend zijn. En als iemand klinisch opgenomen is, verblijft diegene in het ziekenhuis voor observatie of zorg.

Wat maakt klinisch onderzoek bijzonder?

Bij een klinisch onderzoek gebruikt een arts de eigen zintuigen en eenvoudige hulpmiddelen zoals een stethoscoop of bloeddrukmeter. Door te kijken naar iemands houding, huidskleur of zwellingen, door te luisteren naar hart- en longgeluiden en door gewrichten of de buik te voelen, kan een arts al veel te weten komen. Onderzoek laat zien dat een zorgvuldige anamnese en lichamelijk onderzoek samen de basis vormen voor de meeste diagnoses. Wanneer deze stappen worden overgeslagen of onvolledig zijn, neemt de kans op diagnostische fouten aanzienlijk toe.

Klinisch onderzoek is niet altijd voldoende voor een diagnose. In een onderzoek bij honderd patiënten die voor reumatische klachten waren verwezen, konden ervaren reumatologen met alleen een kort gesprek en lichamelijk onderzoek de meeste patiënten niet juist indelen. Echografie en laboratoriumonderzoek verbeterden de diagnostiek. Bij huidkanker speelt het klinische oog een grote rol: dermatologen bereiken met het blote oog en een dermatoscoop een hoge diagnostische trefzekerheid.

Klinisch versus subklinisch

Een belangrijk onderscheid is dat tussen klinisch en subklinisch. Iets is klinisch wanneer er waarneembare klachten of verschijnselen zijn. Subklinisch betekent dat een ziekte of afwijking al aanwezig is, maar nog geen merkbare symptomen veroorzaakt, het speelt zich als het ware onder de radar af. Pas wanneer de aandoening zich uit in zichtbare of voelbare verschijnselen, spreken artsen van een klinisch stadium.

De term komt in allerlei samenstellingen voor: klinische trial (een onderzoek met patiënten of gezonde vrijwilligers), klinisch pad (de beschrijving van het zorgtraject bij een bepaalde aandoening), klinische les (onderwijs aan het bed van de patiënt). Wat al deze toepassingen gemeen hebben, is de directe band met de patiënt en diens klachten, het tegenovergestelde van puur theoretisch of laboratoriumwerk.