Wat is ontsteking van de haarzakjes?

Wanneer de kleine zakjes in je huid waaruit haren groeien, de haarfollikels, ontstoken raken, spreken artsen van folliculitis. In het dagelijks taalgebruik hoor je ook wel haarwortelontsteking of simpelweg ‘puistjes na het scheren’. Het is een van de meest voorkomende huidklachten en kan in principe overal op het lichaam optreden waar haar groeit: op de benen, armen, rug, borst, billen, in de baardstreek of op het hoofd.

Hoe ontstaat het?

De ontsteking begint meestal doordat een haarfollikel beschadigd of geblokkeerd raakt. Dat kan gebeuren door scheren, epileren, wrijving van kleding, of doordat olie en vet de follikel afsluiten. Zo’n beschadigde follikel is kwetsbaar voor infectie. In de meeste gevallen is de bacterie Staphylococcus aureus de boosdoener, maar ook schimmels kunnen een rol spelen. De gist Malassezia, die van nature op de huid leeft, kan onder bepaalde omstandigheden (zoals warmte, vochtigheid of een verzwakt afweersysteem) uitgroeien tot een ziekteverwekker en folliculitis veroorzaken. In zeldzamere gevallen is een schimmel als Trichophyton rubrum of zelfs de Candida-gist verantwoordelijk.

Wat merk je eraan?

De klachten zijn meestal goed herkenbaar. Je ziet kleine rode bultjes of puistjes rondom de haarfollikels, soms gevuld met pus. De huid kan jeuken, branden of gevoelig aanvoelen. Bij sommige mensen breken de puistjes open en vormen zich korstjes. De klachten zitten vaak op plekken die regelmatig geschoren worden of waar kleding schuurt, zoals de hals, liezen en het schaamgebied.

Er bestaan verschillende vormen. Oppervlakkige folliculitis beperkt zich tot het bovenste deel van de follikel en geneest doorgaans zonder littekens. Een bekende variant is de zogenaamde hot tub-folliculitis, die ontstaat na contact met onvoldoende gedesinfecteerd warm water in bubbelbaden. De ronde, jeukende bultjes verschijnen dan vooral op plekken waar badkleding tegen de huid drukt. In de baardstreek komt pseudofolliculitis barbae voor (ook wel scheerbultjes genoemd) waarbij gekrulde baardhaartjes na het scheren teruggroeien in de huid en daar een ontstekingsreactie uitlokken. Dit komt vaker voor bij mensen met sterk gekruld haar, met name bij mannen van Afrikaanse afkomst.

Een zeldzamere en ernstiger vorm is folliculitis decalvans, een chronische ontsteking die vooral op de hoofdhuid voorkomt. Hierbij raken de haarfollikels zo beschadigd dat er littekens ontstaan en het haar niet meer teruggroeit. Deze vorm treft voornamelijk jongvolwassen mannen en is lastig onder controle te krijgen.

Bij wie komt het voor?

Folliculitis kan iedereen treffen, ongeacht leeftijd of geslacht. Factoren die het risico verhogen zijn frequent scheren of epileren, het dragen van strak zittende kleding, overmatig zweten en een verzwakt immuunsysteem. Ook een warm en vochtig klimaat maakt de huid vatbaarder. Milde vormen verdwijnen vaak vanzelf binnen een tot twee weken, maar bij ernstige of terugkerende gevallen kan de ontsteking dieper doordringen en uiteindelijk leiden tot blijvende littekens of haarverlies.