Wat is een vergrote prostaat?

De prostaat is een kleine klier, ongeveer zo groot als een walnoot, die vlak onder de blaas zit en de plasbuis omringt. De klier maakt een deel van het vocht aan dat bij een zaadlozing vrijkomt. Wanneer de prostaat in omvang toeneemt zonder dat daar een kwaadaardige oorzaak aan ten grondslag ligt, spreken artsen van een vergrote prostaat, in medische termen benigne prostaathyperplasie (BPH). Het woord ‘benigne’ betekent goedaardig, het gaat dus nadrukkelijk niet om prostaatkanker en een vergrote prostaat verhoogt het risico daarop ook niet.

Hoe het ontstaat

De precieze oorzaak is niet volledig opgehelderd, maar het proces hangt nauw samen met veroudering en hormonale verschuivingen. Naarmate mannen ouder worden, daalt het testosterongehalte in het bloed en verandert de verhouding tussen testosteron en oestrogeen. Die verschuiving lijkt de groei van prostaatcellen te bevorderen. Een andere factor is dihydrotestosteron (DHT), een krachtige afgeleide van testosteron die in de prostaat wordt gevormd door het enzym 5-alfa-reductase. DHT stimuleert de celdeling in het prostaatweefsel. Daarnaast wijst steeds meer onderzoek op de rol van chronische ontsteking in de prostaat: langdurige, laaggradige ontstekingsprocessen dragen bij aan de woekering van zowel klierweefsel als bindweefsel in de prostaat.

Mannen bij wie de testikels op jonge leeftijd zijn verwijderd, ontwikkelen geen vergrote prostaat, wat bevestigt dat functionerende testikels en de hormonen die zij aanmaken een voorwaarde zijn voor het ontstaan van BPH.

Wat je eraan merkt

Doordat de prostaat rondom de plasbuis zit, kan een toename in omvang die buis vernauwen. Dat leidt tot een reeks plasklachten die in de geneeskunde lagere-urinewegsymptomen (LUTS) worden genoemd:

• Moeite met het op gang brengen van het plassen, of de noodzaak om te persen
• Een zwakke of onderbroken urinestraal
• Het gevoel dat de blaas na het plassen niet helemaal leeg is
• Nadruppelen na het plassen
• Vaker moeten plassen, ook ’s nachts
• Plotselinge, moeilijk uit te stellen aandrang

Deze klachten ontwikkelen zich meestal geleidelijk en kunnen in de loop der jaren langzaam toenemen. Niet iedereen met een vergrote prostaat heeft er overigens last van, de mate van klachten hangt niet altijd samen met de grootte van de klier.

Hoe vaak het voorkomt

Een vergrote prostaat is buitengewoon veelvoorkomend. Bij veel mannen boven de 40 is al een lichte vergroting meetbaar en bij mannen boven de 80 heeft meer dan 90 procent de aandoening. Het wordt weleens gezegd dat iedere man een vergrote prostaat krijgt als hij maar lang genoeg leeft. Naast leeftijd spelen ook familiegeschiedenis, obesitas en diabetes of het metabool syndroom een rol als risicofactoren.

Als de aandoening onbehandeld blijft en de urineafvloed langdurig belemmerd wordt, kunnen er complicaties optreden zoals urineweginfecties, blaasstenen of (in zeldzame gevallen) nierproblemen.