Wat is vermoeidheid?

Iedereen kent het gevoel: je lichaam voelt zwaar, je hoofd wil niet mee en zelfs simpele taken kosten moeite. Vermoeidheid is dat alomtegenwoordige gevoel van energietekort en uitputting. Het is geen ziekte op zich, maar een signaal van je lichaam dat er iets speelt, of dat nu te weinig slaap is, een drukke periode, of een onderliggende aandoening.

Wat vermoeidheid precies inhoudt

Het Engelse woord fatigue betekent vermoeidheid of gebrek aan energie. De klacht kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld na inspanning of slaapgebrek, maar ook langdurig aanhouden. Rust helpt niet altijd voldoende. Vermoeidheid is iets anders dan slaperigheid: bij slaperigheid wil je slapen, bij vermoeidheid ontbreekt de energie om dingen te doen, ook als je niet suf bent.

Hoe vermoeidheid ontstaat

De oorzaken zijn enorm divers. Vaak is de verklaring eenvoudig: te weinig of slechte slaap, langdurige stress, emotionele belasting of zware lichamelijke inspanning. Maar vermoeidheid kan ook wijzen op een onderliggend gezondheidsprobleem. Denk aan aandoeningen als diabetes, schildklierproblemen, hartzwakte, bloedarmoede of depressie. Bij kanker is vermoeidheid een van de meest voorkomende klachten, onderzoek laat zien dat zo’n 43% van de kankerpatiënten last heeft van klinisch relevante vermoeidheid en dat dit percentage oploopt tot ruim 70% wanneer ook mildere vormen worden meegeteld.

Na infectieziekten kan vermoeidheid lang aanhouden. Bij het post-COVID-syndroom, bijvoorbeeld, blijkt vermoeidheid een van de meest gemelde klachten te zijn, vaak in combinatie met concentratieproblemen. Ook bij chronische aandoeningen als multipele sclerose en bij nierdialysepatiënten is vermoeidheid een veelvoorkomend en belastend verschijnsel.

Wat je eraan merkt

Vermoeidheid uit zich op verschillende manieren:

• Een aanhoudend gevoel van uitputting, ook na rust of slaap
• Moeite met concentreren, onthouden of helder nadenken
• Verminderde motivatie om activiteiten te ondernemen
• Spierpijn of een zwaar gevoel in het lichaam
• Prikkelbaarheid of somberheid

Bij de ziekte myalgische encefalomyelitis/chronisch vermoeidheidssyndroom (ME/CVS), is de vermoeidheid zo overweldigend dat ze minstens zes maanden aanhoudt en verergert na lichamelijke of geestelijke inspanning, zonder dat rust voldoende verlichting biedt. Mensen met ME/CVS ervaren daarnaast vaak slaap die niet verkwikkend aanvoelt, duizeligheid, gewrichtspijn en overgevoeligheid voor licht, geluid of geuren.

Bij wie komt het vaker voor?

Vermoeidheid is een van de meest gehoorde klachten in de huisartsenpraktijk en komt in alle leeftijdsgroepen voor. Bepaalde groepen lopen extra risico op langdurige vermoeidheid: mensen met een chronische ziekte, mensen die kankerbehandeling ondergaan en mensen in beroepen met hoge emotionele belasting, bij verpleegkundigen wordt in dit verband gesproken van compassiemoeheid, een specifieke vorm van uitputting door langdurige blootstelling aan het lijden van anderen. Ook na intensieve sportbeoefening kan zogenaamde centrale vermoeidheid optreden, waarbij het zenuwstelsel tijdelijk minder goed in staat is de spieren aan te sturen.