Wat is foliumzuur (vitamine B11)?
Foliumzuur is een wateroplosbare vitamine uit het B-complex (vitamine B11 of B9) die het lichaam nodig heeft voor celdeling, de aanmaak van bloedcellen en de vroege ontwikkeling van een ongeboren kind.
In veel landen staat deze vitamine bekend als vitamine B9, terwijl in Nederland de naam vitamine B11 gangbaar is. De stof komt in voeding voor als folaat, de natuurlijke vorm die je aantreft in groenten, peulvruchten en fruit. Foliumzuur is de synthetische variant die wordt gebruikt in supplementen en verrijkte voedingsmiddelen. Hoewel de termen vaak door elkaar worden gebruikt, is het onderscheid relevant: het lichaam neemt foliumzuur anders op dan folaat uit voeding.
Wat foliumzuur doet in je lichaam
Foliumzuur speelt een sleutelrol bij de celdeling en het kopiëren van DNA. Overal waar cellen zich snel vermenigvuldigen (denk aan beenmerg, slijmvliezen en groeiend weefsel) is er een grote behoefte aan deze vitamine. Daarnaast is foliumzuur nodig als bouwstof bij de aanmaak van rode en witte bloedcellen en bij de stofwisseling van bepaalde aminozuren.
Een bijzondere rol speelt foliumzuur bij de omzetting van het aminozuur homocysteïne. Wanneer er te weinig folaat beschikbaar is, kan homocysteïne zich ophopen in het bloed. Verhoogde homocysteïnewaarden worden in verband gebracht met een hoger risico op hart- en vaatziekten, al is de precieze oorzakelijke relatie onderwerp van wetenschappelijke discussie.
Belang tijdens de zwangerschap
De bekendste functie van foliumzuur is waarschijnlijk de bescherming tegen neurale buisdefecten bij het ongeboren kind, zoals een open rug (spina bifida). De neurale buis (waaruit het ruggenmerg en de hersenen ontstaan) sluit zich al rond dag 28 na de bevruchting, vaak nog voordat een vrouw weet dat ze zwanger is. Een tekort aan folaat in die vroege fase vergroot de kans op een onvolledige sluiting aanzienlijk. Daarom wordt vrouwen die zwanger willen worden geadviseerd om al vóór de conceptie voldoende foliumzuur binnen te krijgen. In de Verenigde Staten beveelt de US Preventive Services Task Force een dagelijkse inname van 400 tot 800 microgram foliumzuur aan voor vrouwen die zwanger kunnen worden. Inmiddels hebben meer dan zeventig landen verplichte foliumzuurverrijking van basisvoedingsmiddelen ingevoerd om tekorten op bevolkingsniveau te voorkomen.
Tekort en wie er gevoelig voor is
Een foliumzuurtekort kan zich uiten als vermoeidheid, bleekheid en kortademigheid, klachten die passen bij megaloblastaire anemie, een vorm van bloedarmoede waarbij rode bloedcellen abnormaal groot en onrijp zijn. Andere mogelijke verschijnselen zijn een pijnlijke tong, prikkelbaarheid en concentratieproblemen.
Mensen met een verhoogd risico op een tekort zijn onder meer zwangere vrouwen (door de sterk toegenomen behoefte), mensen met darmaandoeningen die de opname van voedingsstoffen belemmeren en mensen die weinig groente en fruit eten. Ook overmatig alcoholgebruik kan de folaathuishouding verstoren.
Waar zit het in?
Folaat komt van nature voor in donkergroene bladgroenten zoals spinazie en broccoli, in peulvruchten, citrusvruchten, volkorenproducten en lever. De naam ‘folaat’ is niet toevallig verwant aan het woord ‘foliage’ (blad), groene groenten zijn van oudsher de rijkste bron. Omdat folaat gevoelig is voor hitte en licht, gaat er bij het koken een deel verloren. Rauw of kort bereid eten helpt om meer van de vitamine te behouden.
Bronnen:
- Bibbins-Domingo, K., Grossman, D., Curry, S., Davidson, K., Epling, J., García, F. A. R., Kemper, A., Krist, A., Kurth, A., Landefeld, C., Mangione, C., Phillips, W., Phipps, M., Pignone, M. P., Silverstein, M., & Tseng, C. (2017). Folic Acid Supplementation for the Prevention of Neural Tube Defects: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. Journal of the American Medical Association (JAMA).
- Barry, M. J., Nicholson, W., Silverstein, M., Chelmow, D., Coker, T. R., Davis, E., Donahue, K. E., Jaén, C., Li, Li., Ogedegbe, G., Rao, G., Ruiz, J., Stevermer, J., Tsevat, J., Underwood, S., & Wong, J. (2023). Folic Acid Supplementation to Prevent Neural Tube Defects: US Preventive Services Task Force Reaffirmation Recommendation Statement. Journal of the American Medical Association (JAMA).
- Crider, K. S., Qi, Y., Yeung, L. F., Mai, C. T., Zauche, L. H., Wang, A., Daniels, K., & Williams, J. L. (2022). Folic Acid and the Prevention of Birth Defects: 30 Years of Opportunity and Controversies. Annual review of nutrition.
- Li, Y., Huang, T., Zheng, Y., Muka, T., Troup, J., & Hu, F. (2016). Folic Acid Supplementation and the Risk of Cardiovascular Diseases: A Meta‐Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of the American Heart Association : Cardiovascular and Cerebrovascular Disease.
- Field, M., & Stover, P. (2017). Safety of folic acid. Annals of the New York Academy of Sciences.
- Greenberg, J. A., Bell, S. J., Guan, Y., & Yu, Y. (2017). Folic acid supplementation and pregnancy: more than just neural tube defect prevention. Reproduktivnaâ Èndokrinologiâ.
- Foliumzuur (vitamine B11) | Voedingscentrum - voedingscentrum.nl
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.
