Wat is hyperkaliëmie?

Wanneer de hoeveelheid kalium in je bloed boven de normale waarde uitkomt, spreken artsen van hyperkaliëmie. Kalium is een mineraal dat een sleutelrol speelt bij het aansturen van spieren en het geleiden van elektrische signalen in het hart. Normaal ligt het kaliumgehalte in het bloed tussen de 3,5 en 5,0 mmol/L. Bij waarden boven de 5,5 mmol/L is er sprake van hyperkaliëmie. De Engelse term is hyperkalemia. In de dagelijkse medische praktijk wordt ook gewoon gesproken over “een te hoog kalium”.

Hoe het ontstaat

Je nieren zijn normaal gesproken verantwoordelijk voor het uitscheiden van overtollig kalium. Alles wat die uitscheiding belemmert of wat de kaliumspiegel op een andere manier opdrijft, kan hyperkaliëmie veroorzaken. De belangrijkste risicofactoren zijn:

• Chronische nierziekte: wanneer de nieren minder goed werken, stapelt kalium zich sneller op in het bloed. Dit is de meest voorkomende onderliggende oorzaak.
• Medicijnen die het RAAS beïnvloeden: geneesmiddelen zoals ACE-remmers, angiotensinereceptorblokkers (ARB’s) en mineralocorticoïdreceptorantagonisten (MRA’s) remmen een hormoonsysteem dat normaal helpt bij de kaliumuitscheiding. Vooral de combinatie van twee van deze middelen tegelijk (zogenaamde dubbele RAAS-blokkade) verhoogt het risico aanzienlijk.
• Andere medicijnen: ook trimethoprim, een veelgebruikt antibioticum, kan hyperkaliëmie uitlokken. In de samengevoegde onderzoeken bleek dat bij zo’n 22% van de onderzochte gebruikers het kalium boven de 5,0 mmol/L stijgt en bij ongeveer 10% boven de 5,5 mmol/L.
• Diabetes mellitus: diabetes kan de nieren aantasten en de hormonale regulatie van kalium verstoren, waardoor het risico toeneemt.
• Hartfalen: patiënten met hartfalen gebruiken vaak medicijnen die het kalium verhogen, terwijl hun nierfunctie tegelijkertijd verminderd kan zijn.

Wat je eraan merkt

Milde hyperkaliëmie geeft vaak helemaal geen klachten. Dat maakt het verraderlijk, want ondertussen kan het kalium al invloed hebben op het hart. Bij hogere waarden kunnen klachten ontstaan zoals spierpijn, spierzwakte, een tintelend of doof gevoel in de ledematen en hartkloppingen. Op een hartfilmpje (ECG) zijn soms kenmerkende veranderingen zichtbaar. Bij ernstige hyperkaliëmie kan het ECG zelfs een patroon vertonen dat lijkt op het Brugada-syndroom, een zeldzame hartaandoening. In het ergste geval kan een gevaarlijk hoog kalium leiden tot hartritmestoornissen en hartstilstand.

Bij wie komt het vaker voor?

Hyperkaliëmie komt het vaakst voor bij mensen met een verminderde nierfunctie, vooral in de latere stadia van chronische nierziekte. Ook mensen met diabetes, hartfalen of een combinatie daarvan lopen een verhoogd risico. Het gebruik van bepaalde bloeddrukverlagende middelen maakt de kans groter, met name als meerdere van deze middelen tegelijk worden voorgeschreven. Ouderen zijn extra kwetsbaar, omdat hun nierfunctie van nature afneemt met de leeftijd.