Wat is kinkhoest?

Wanneer iemand het over kinkhoest heeft, gaat het over een van de meest besmettelijke infectieziekten die we kennen. De medische naam is pertussis en in het Engels wordt het ook wel whooping cough of zelfs de “honderd-dagen-hoest” genoemd, een benaming die meteen duidelijk maakt hoe hardnekkig deze ziekte kan zijn. De verwekker is de bacterie Bordetella pertussis, die zich via druppeltjes bij het hoesten van persoon op persoon verspreidt. Het basale reproductiegetal ligt tussen de 12 en 17, wat betekent dat één besmet persoon zonder enige bescherming in de omgeving gemiddeld 12 tot 17 anderen kan aansteken.

Hoe de ziekte zich ontwikkelt

Na besmetting duurt het meestal vijf tot tien dagen (soms tot drie weken) voordat de eerste klachten opduiken. De ziekte verloopt in fasen. In het begin lijkt het op een gewone verkoudheid: een loopneus, waterige ogen, lichte koorts en een milde hoest. Niets bijzonders, zou je denken. Maar na een week of twee verandert het beeld ingrijpend.

De bacterie produceert verschillende giftige stoffen die de luchtwegen beschadigen. Een daarvan is tracheaal cytotoxine, dat de trilhaarcellen in de slijmvliezen van de luchtpijp en bronchiën beschadigt. Deze trilharen zijn normaal verantwoordelijk voor het afvoeren van slijm uit de luchtwegen. Doordat ze worden vernietigd, hoopt dik, taai slijm zich op in de luchtwegen. Het lichaam probeert dit slijm kwijt te raken door heftig te hoesten. Daarnaast speelt pertussistoxine een rol: dit toxine verstoort onder meer de afweerreactie en kan leiden tot een sterke stijging van het aantal witte bloedcellen in het bloed, een verschijnsel dat hyperleukocytose wordt genoemd en vooral bij jonge zuigelingen gevaarlijk kan zijn.

Herkenbare klachten

De hoestbuien die bij kinkhoest horen zijn kenmerkend en vaak heftig. Iemand hoest in snelle, oncontroleerbare salvo’s, waarna een diepe inademing volgt die het typische gierende of “kink”-geluid veroorzaakt. Niet iedereen maakt dit geluid, bij volwassenen en gevaccineerde personen ontbreekt het soms. Andere verschijnselen die bij de hoestbuien kunnen optreden:

• Braken direct na het hoesten
• Een rood of blauw aangelopen gezicht door de inspanning
• Extreme vermoeidheid na een hoestbui

De hoestbuien zijn vaak ’s nachts het hevigst. Tussen de buien door kan iemand zich redelijk normaal voelen, wat het misleidende karakter van de ziekte onderstreept. De hoest kan weken tot maanden aanhouden, soms wel tot vier maanden.

Wie loopt risico?

Hoewel kinkhoest iedereen kan treffen, zijn de gevolgen het ernstigst bij zuigelingen die nog niet of niet volledig gevaccineerd zijn. Bij hen kan de ziekte leiden tot levensbedreigende complicaties en opname op de intensive care. Historisch gezien was kinkhoest een van de belangrijkste oorzaken van kindersterfte. Dankzij vaccinatieprogramma’s is het aantal sterfgevallen in hoge-inkomenslanden met meer dan 98% gedaald, maar de ziekte is niet verdwenen. Tieners en volwassenen bij wie de bescherming van eerdere vaccinaties is afgenomen, kunnen opnieuw besmet raken en de bacterie ongemerkt doorgeven aan kwetsbare baby’s.

In lage- en middeninkomenslanden komen sterftecijfers voor die vergelijkbaar zijn met de hoogste cijfers uit het pre-vaccinatietijdperk in westerse landen, wat laat zien hoe groot de impact van deze ziekte zonder bescherming kan zijn.