Wat is pityriasis rosea?

Soms verschijnt er zomaar een opvallende, ovale vlek op je borst, rug of buik, roze tot roodbruin, licht verheven en een beetje schilferend. Dat is vaak het begin van pityriasis rosea, een goedaardige huidaandoening die vooral jongvolwassenen treft. Die eerste vlek wordt de herautvlek (of herald patch) genoemd en is meestal twee tot vijf centimeter groot. Binnen één tot twee weken volgt een uitgebreidere uitslag van kleinere, schilferende vlekjes die zich vooral over de romp verspreidt.

Hoe het eruitziet

Het kenmerkende aan pityriasis rosea is het verspreidingspatroon. De kleinere vlekjes volgen de huidlijnen van het lichaam en vormen op de rug een patroon dat wel wordt vergeleken met de takken van een kerstboom. Op de bovenborst ontstaat soms een V-vormig patroon. De vlekjes hebben vaak een fijn randje van schilfers langs de rand, een zogenaamde collarette. Op een lichte huid zijn ze meestal roze met een rode rand. Op een donkere huid kunnen ze juist donkerder zijn met een lichtere rand. De uitslag zit vooral op de romp, maar kan ook op de bovenarmen en bovenbenen voorkomen. Het gezicht, de handen en voeten blijven meestal gespaard.

Hoe het ontstaat

De precieze oorzaak is nog niet helemaal opgehelderd. Er zijn sterke aanwijzingen dat een reactivatie van humaan herpesvirus 6 en 7 (HHV-6 en HHV-7) een rol speelt. Vrijwel iedereen draagt deze virussen bij zich na een infectie in de vroege kindertijd en bij sommige mensen lijken ze later opnieuw actief te worden. Pityriasis rosea is geen besmettelijke aandoening in de gebruikelijke zin, hoewel het soms bij meerdere huisgenoten tegelijk voorkomt, wordt het niet beschouwd als overdraagbaar van persoon op persoon. De uitslag komt het vaakst voor in de herfst en het voorjaar.

Wie het krijgt en wat je eraan merkt

De aandoening komt het meest voor bij mensen tussen de 10 en 35 jaar. Sommige mensen merken een paar dagen vóór de herautvlek verschijnt dat ze zich niet helemaal lekker voelen: lichte vermoeidheid, keelpijn, hoofdpijn of een beetje koorts, vergelijkbaar met een milde griep. De uitslag zelf kan jeuken, maar dat verschilt sterk per persoon. Bij sommigen is de jeuk nauwelijks merkbaar, bij anderen behoorlijk hinderlijk.

Pityriasis rosea geneest vanzelf, meestal binnen zes tot twaalf weken, zonder littekens achter te laten. Het komt zelden terug nadat het eenmaal is verdwenen. Hoewel de uitslag er soms verontrustend uitziet, is het een onschuldige aandoening die geen schade aanricht aan de huid of het lichaam.

Atypische vormen

Niet iedereen krijgt het klassieke beeld. Er zijn varianten beschreven waarbij de herautvlek ontbreekt, waarbij er juist meerdere herautvlekken tegelijk verschijnen, of waarbij de uitslag zich beperkt tot de armen en benen in plaats van de romp. Zulke atypische vormen kunnen de herkenning lastiger maken, maar het beloop is doorgaans hetzelfde.