Wat is sennoside?

In de bladeren van de sennastruik (Senna alexandrina) zitten natuurlijke verbindingen die al eeuwenlang bekend staan om hun laxerende werking. De belangrijkste daarvan zijn de sennosiden, een groep stoffen die behoren tot de antrachinon-glycosiden. De twee meest voorkomende vormen zijn sennoside A en sennoside B, die vaak samen voorkomen in senna-preparaten.

Hoe sennosiden werken

Sennosiden zijn op zichzelf niet direct actief. Pas wanneer ze de dikke darm bereiken, worden ze door darmbacteriën omgezet in hun werkzame vorm: rhein-anthron. Deze stof prikkelt de zenuwcellen in de darmwand, waardoor de spiercontracties van de darm (de zogenaamde peristaltiek) toenemen. Tegelijkertijd remmen sennosiden de opname van water en elektrolyten uit de darminhoud, zodat de ontlasting zachter en volumineuzer blijft. Het resultaat is dat de stoelgang sneller door de darm beweegt en makkelijker geloosd wordt.

Omdat sennosiden pas in de dikke darm worden geactiveerd, duurt het doorgaans zes tot twaalf uur voordat het effect merkbaar is. Dit maakt ze tot een zogeheten stimulerend laxeermiddel, in tegenstelling tot osmotische laxeermiddelen die op een ander principe werken, namelijk door water naar de darm te trekken.

Herkomst en gebruik

Senna is een van de oudste bekende plantaardige laxeermiddelen. De plant groeit van nature in tropische en subtropische gebieden. De werkzame sennosiden worden gewonnen uit de bladeren en soms uit de peulen van de plant. In de praktijk kom je sennosiden tegen in uiteenlopende vormen: als thee, tablet, capsule of vloeibaar preparaat. Ze worden ook verwerkt in kruidenmengsels die meerdere plantaardige bestanddelen combineren.

Sennosiden worden breed ingezet bij kortdurende obstipatie, maar ook in de klinische setting, bijvoorbeeld als darmvoorbereiding vóór een coloscopie. Uit een systematische review van elf onderzoeken bleek dat senna-preparaten qua darmreiniging vergelijkbaar presteren met andere voorbereidingsschema’s, maar dat patiënten senna over het algemeen beter verdragen.

Bijzonderheden

Obstipatie bij kinderen is een veelvoorkomend probleem en senna-gebaseerde middelen worden ook bij hen regelmatig voorgeschreven. Een Cochrane-review naar laxeermiddelen bij kinderen bevestigt dat stimulerende laxeermiddelen, waaronder sennosiden, in de praktijk veel worden gebruikt, al is de hoeveelheid kwalitatief sterk bewijs beperkt.

Hoewel sennosiden doorgaans goed worden verdragen, kunnen ze bij hoge doseringen of bij jonge kinderen onverwachte effecten geven. Zo is er een casus beschreven van een tweejarig kind dat na inname van een sennoside-preparaat huidirritatie in het luiergebied ontwikkelde door het sterk laxerende effect op de ontlasting.

Naast hun bekende laxerende werking worden sennosiden in wetenschappelijk onderzoek ook bestudeerd in andere contexten. Zo is er preklinisch onderzoek naar de invloed van sennoside A op de darm-hersenverbinding bij muizen met een Alzheimer-model en naar mogelijke effecten op bepaalde cellijnen. Dit onderzoek bevindt zich nog in een vroeg stadium en is vooralsnog beperkt tot laboratorium- en dierproeven.