Wat is sternutatie?

Als je niest, gebeurt er in een fractie van een seconde iets opmerkelijks in je lichaam. Sternutatie is de medische vakterm voor wat we in het dagelijks leven gewoon niezen noemen. Het klinkt misschien als een serieuze diagnose, maar het is een volkomen normaal beschermingsmechanisme dat vrijwel iedereen kent.

Wat er in je lichaam gebeurt

Niezen is een reflexmatige, explosieve uitstoot van lucht via de neus en mond. Het begint wanneer de slijmvliezen in je neus geprikkeld worden, door stofdeeltjes, pollen, virussen, koude lucht of zelfs een sterke geur. Die prikkeling activeert zenuwuiteinden in het neusslijmvlies, die een signaal sturen naar het niescentrum in de hersenstam. Vanuit daar wordt een kettingreactie in gang gezet: je haalt diep adem, je stembanden sluiten kort, de druk in je borstkas bouwt op en vervolgens wordt de lucht met grote kracht naar buiten geperst. Daarbij worden slijm, speeksel en eventuele indringers mee de luchtweg uit geblazen. Het is een ingenieus verdedigingsmechanisme van je luchtwegen.

Waardoor je moet niezen

De meest voorkomende triggers zijn:

• Allergenen zoals pollen (hooikoorts), huisstofmijt, schimmels en dierlijke huidschilfers
• Virale infecties van de bovenste luchtwegen, zoals verkoudheid, griep of COVID-19
• Fysieke prikkels: stof, luchtvervuiling, droge lucht, scherp gekruid eten of plotselinge temperatuurwisselingen
• Fel licht, bij zo’n 18 tot 35 procent van de bevolking treedt niezen op als reactie op plotselinge blootstelling aan helder licht, bekend als de fotische niesreflex

Bijzonderheden

Niezen is bijna altijd onschuldig, maar de kracht erachter is niet te onderschatten. De lucht verlaat je neus en mond met hoge snelheid en de druk die daarbij in je hoofd ontstaat, kan in zeldzame gevallen tot onverwachte complicaties leiden. Zo zijn er gevallen beschreven van periorbitaal emfyseem, lucht die na een krachtige nies of het snuiten van de neus terechtkomt in de weefsels rond het oog, meestal door een klein breukje in de dunne botwand tussen neus en oogkas. Ook is er een verband beschreven tussen heftig niezen en een perilymfatische fistel, een zeldzaam scheurtje in het binnenoor dat duizeligheid en gehoorverlies kan veroorzaken.

De fotische niesreflex verdient een aparte vermelding. Bij mensen met deze eigenschap volstaat een blik in de zon of een felle lamp om een onbedwingbare niessalvo op te wekken. Het mechanisme is nog niet volledig opgehelderd, maar onderzoekers vermoeden dat er een wisselwerking bestaat tussen de oogzenuw en de drielingzenuw (nervus trigeminus), waardoor een lichtsignaal per ongeluk een niesreflex triggert. Voor de meeste mensen is dit hooguit grappig, maar voor piloten of automobilisten kan het op een ongelukkig moment gevaarlijk zijn.

Niezen is dus veel meer dan een simpele “hatsjoe”. Het is een krachtige, nauwkeurig gecoördineerde reflex waarmee je lichaam zichzelf beschermt tegen ongewenste indringers, een alledaags verschijnsel met een verrassend complexe achtergrond.