Wat is vluchtige olie?

Wanneer je aan een takje rozemarijn wrijft of een sinaasappelschil openbreekt, komt er een intense geur vrij. Die geur is afkomstig van vluchtige oliën: mengsels van aromatische stoffen die van nature in bepaalde planten voorkomen. De term ‘vluchtig’ verwijst naar het feit dat deze oliën al bij lage temperaturen verdampen, ze vervliegen letterlijk in de lucht, waardoor je ze kunt ruiken.

In de medische en farmaceutische wereld worden vluchtige oliën ook wel als etherische oliën aangeduid. De benaming ‘essentiële olie’ kom je misschien ook tegen, maar dat is strikt genomen een onjuiste vertaling van het Engelse essential oil, waarbij ‘essential’ verwijst naar ‘essence’ (de geurstof), niet naar ‘onmisbaar’. In het Engels wordt daarnaast de term volatile oil gebruikt.

Wat zit erin?

Vluchtige oliën bestaan uit tientallen tot honderden verschillende chemische verbindingen, waaronder alifatische en aromatische stoffen. Ondanks de naam ‘olie’ bevatten ze geen vetten. Ze zijn vloeibaar bij kamertemperatuur, verdampen snel bij verwarming en zijn bovendien licht ontvlambaar. Elke plant produceert een unieke samenstelling van deze stoffen, wat verklaart waarom lavendel heel anders ruikt dan pepermunt of tijm.

Waar komen ze vandaan?

Planten maken vluchtige oliën aan als onderdeel van hun stofwisseling. De oliën kunnen zich bevinden in bloemen, bladeren, schors, wortels, vruchten of zaden. Ze worden doorgaans gewonnen door stoomdestillatie of door het persen van plantmateriaal, denk aan het koudpersen van citrusschillen. De oliën vormen de belangrijkste geurcomponenten van de plant en spelen in de natuur onder meer een rol bij het aantrekken van bestuivers en het afweren van insecten of schimmels.

Vluchtige oliën worden al eeuwenlang gebruikt in de kruidengeneeskunde, parfumerie en voedingsindustrie. In de farmacologie zijn ze relevant omdat veel van de werkzame stoffen in kruiden en specerijen juist in deze vluchtige fractie zitten. Wanneer je bijvoorbeeld thee zet van verse kruiden, zijn het grotendeels de vluchtige oliën die zowel de smaak als de geur bepalen.