Wat betekent VO2 max?

Wanneer je beweegt (of dat nu hardlopen, fietsen of zwemmen is) verbruiken je spieren zuurstof om energie te maken. Hoe harder je werkt, hoe meer zuurstof je lichaam nodig heeft. Op een gegeven moment bereik je een plafond: je lichaam kan simpelweg niet méér zuurstof opnemen en benutten, hoe hard je ook doorgaat. Dat plafond is je VO2 max, voluit maximale zuurstofopname. De afkorting staat voor het volume (V) zuurstof (O2) per tijdseenheid, op het maximale niveau. Het wordt meestal uitgedrukt in milliliters zuurstof per kilogram lichaamsgewicht per minuut (ml/kg/min), zodat je mensen met een verschillend gewicht eerlijk kunt vergelijken.

Wat bepaalt je VO2 max?

Je VO2 max hangt af van een keten van processen in je lichaam. Allereerst moeten je longen voldoende zuurstof uit de ingeademde lucht halen. Vervolgens moet je hart dat zuurstofrijke bloed krachtig genoeg rondpompen, de zogenaamde maximale cardiac output. En tot slot moeten je spieren de aangeboden zuurstof ook daadwerkelijk uit het bloed kunnen halen en gebruiken. Dat laatste wordt de zuurstofextractiefractie genoemd. Onderzoek laat zien dat zowel de pompkracht van het hart als het vermogen van de spieren om zuurstof te benutten bijdragen aan hoe hoog je VO2 max uitvalt. Op spierniveau spelen mitochondriën (de energiefabriekjes in je cellen) en de dichtheid van kleine bloedvaatjes (capillairen) een belangrijke rol.

Hoe wordt het gemeten?

De meest nauwkeurige manier om VO2 max te bepalen is een inspanningstest in een laboratorium, meestal op een loopband of fietsergometer. Je voert dan een test uit waarbij de intensiteit stapsgewijs wordt opgevoerd tot je niet meer verder kunt. Ondertussen adem je door een masker dat precies meet hoeveel zuurstof je inademt en hoeveel kooldioxide je uitademt. Het moment waarop je zuurstofverbruik niet meer stijgt ondanks toenemende belasting, markeert je VO2 max. In de praktijk bereiken niet alle mensen dat echte plateau; de hoogste waarde die tijdens de test wordt gemeten heet dan VO2 peak. Dat is gelijk aan of iets lager dan de werkelijke VO2 max. Omdat laboratoriumtests duur en tijdrovend zijn, bestaan er ook indirecte schattingsmethoden, zoals staptests of voorspellingsformules op basis van fietsergometrie.

Waar hangt het van af en hoe vaak verschilt het?

Leeftijd, geslacht, genetische aanleg en hoe actief je bent, ze spelen allemaal mee. Over het algemeen hebben mannen een hogere VO2 max dan vrouwen, vooral door verschillen in lichaamsbouw en hemoglobinegehalte. Na je twintigste daalt de VO2 max geleidelijk, al kan een actieve leefstijl die daling flink afremmen. Getrainde duursporters scoren doorgaans veel hoger dan mensen die weinig bewegen. Zowel langdurige duurtraining als korte, intensieve intervaltraining (high-intensity interval training, of HIT) blijken de VO2 max meetbaar te kunnen verbeteren bij gezonde volwassenen.

De VO2 max wordt in de geneeskunde en sportwetenschap beschouwd als de gouden standaard voor het meten van cardiorespiratoire fitheid. Een hogere waarde weerspiegelt een lichaam dat efficiënt zuurstof kan transporteren en verwerken, een teken dat hart, longen, bloedsomloop en spieren goed op elkaar zijn afgestemd.