Wat is Helicobacter pylori?

In de maag heerst een extreem zuur milieu waar vrijwel geen micro-organisme kan overleven. Helicobacter pylori, vaak afgekort tot H. pylori, is een van de weinige bacteriën die dat wél kan. Deze spiraalvormige, gramnegatieve bacterie nestelt zich in de slijmlaag die de maagwand beschermt en kan daar jarenlang, soms een heel leven lang, aanwezig blijven zonder dat iemand er iets van merkt.

Hoe de besmetting verloopt

De bacterie verspreidt zich van mens op mens, waarschijnlijk via speeksel, braaksel of ontlasting en mogelijk ook via besmet voedsel of water. Besmetting vindt meestal al op jonge leeftijd plaats, vooral in gebieden met beperkte hygiëne of dicht op elkaar levende gezinnen. Eenmaal aanwezig blijft de bacterie in de maag, tenzij er gericht wordt ingegrepen. In West-Europese landen draagt naar schatting 10 tot 20 procent van de bevolking de bacterie, terwijl dat in minder ontwikkelde regio’s kan oplopen tot 60 à 90 procent.

Wat de bacterie doet in de maag

H. pylori boort zich met behulp van zweepstaartjes (flagellen) door de beschermende slijmlaag van de maag en hecht zich aan de maagwand. De bacterie veroorzaakt ontsteking van het maagslijmvlies (gastritis) en verstoort de bescherming tegen maagzuur. De zuurproductie kan veranderen: bij beschadiging en verlies van zuurproducerende klieren kan die juist afnemen. Ook het bovenste deel van de dunne darm kan ontstoken raken (duodenitis). Bij een deel van de geïnfecteerde mensen ontstaan uiteindelijk zweren in de maag of twaalfvingerige darm, zogenaamde peptische ulcera. H. pylori geldt als de belangrijkste oorzaak van dit soort zweren.

Klachten en verschijnselen

Het opvallende aan H. pylori is dat de overgrote meerderheid van de dragers géén klachten heeft. Naar schatting ontwikkelt zo’n 10 tot 15 procent van de geïnfecteerden een peptische zweer. Wanneer er wél klachten optreden, gaat het vaak om:

• Pijn of een brandend gevoel in de bovenbuik
• Een opgeblazen gevoel
• Oprispingen en winderigheid
• Misselijkheid

In zeldzame gevallen kan een langdurige H. pylori-infectie bijdragen aan het ontstaan van maagkanker of een zeldzame vorm van maaglymfoom. Dat risico is klein, maar het is een van de redenen waarom de infectie in de medische wereld serieus wordt genomen.

Ontdekking

Dat een bacterie kon overleven in het zure milieu van de maag werd lange tijd voor onmogelijk gehouden. In 1983 beschreven de Australische artsen Barry Marshall en Robin Warren H. pylori als veroorzaker van maagzweren, een doorbraak die hen in 2005 de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde opleverde. Sindsdien wordt H. pylori officieel erkend als infectieziekte en is de bacterie opgenomen in de internationale classificatie van ziekten (ICD-11).