Wat is keelpijn?

Vrijwel iedereen krijgt er meerdere keren in zijn leven mee te maken: dat vervelende, rauwe gevoel achterin de keel dat vooral opvalt bij het slikken. Keelpijn, in medische termen vaak aangeduid als faryngitis, verwijst naar pijn, irritatie of een schurend gevoel in de keel. Het is een van de meest voorkomende redenen om een huisarts te bezoeken, wereldwijd.

Hoe keelpijn ontstaat

De keel en dan vooral het achterste gedeelte (de farynx), is bekleed met slijmvlies dat gevoelig is voor prikkeling en ontsteking. Wanneer ziekteverwekkers of andere prikkels dit slijmvlies bereiken, reageert het lichaam met een ontstekingsreactie: de bloedvaten verwijden, er komt vocht vrij in het weefsel en zenuwuiteinden worden geprikkeld. Dat levert het bekende pijnlijke, gezwollen gevoel op.

Verreweg de meeste gevallen van keelpijn worden veroorzaakt door virussen, denk aan verkoudheidsvirussen, het griepvirus of het Epstein-Barrvirus (de verwekker van de ziekte van Pfeiffer). Groep A-streptokokken, een soort bacteriën, veroorzaken naar schatting 20 tot 30 procent van de keelontstekingen bij kinderen en 5 tot 15 procent bij volwassenen. Dat is wat in de volksmond een ‘streptokokkeninfectie’ of ‘strepkeel’ wordt genoemd. Daarnaast kan keelpijn ook ontstaan zonder infectie, bijvoorbeeld door droge lucht, rook, overmatig stemgebruik of allergieën.

Wat je eraan merkt

Het meest kenmerkende symptoom is een pijnlijk of schurend gevoel in de keel, dat erger wordt bij slikken of praten. Daarnaast kunnen de volgende verschijnselen optreden:

• Gezwollen, rode amandelen, soms met witte vlekjes of beslag
• Opgezette en gevoelige lymfeklieren in de hals of onder de kaak
• Een hese of gedempte stem
• Moeite met slikken

Wanneer een infectie de oorzaak is, gaan er vaak andere klachten mee samen: koorts, hoofdpijn, spierpijn, hoesten, een loopneus of niezen. Bij een virale oorzaak staan die verkoudheidsachtige klachten meestal op de voorgrond, terwijl bij een bacteriële infectie de keelpijn zelf vaak heviger is en koorts prominenter aanwezig kan zijn.

Bij wie en wanneer

Keelpijn komt het hele jaar door voor, maar piekt in de koudere maanden. Dat heeft te maken met het feit dat mensen dan meer tijd binnenshuis doorbrengen en virussen zich makkelijker verspreiden. Binnen gezinnen en op scholen gaat keelpijn dan ook vaak rond. Kinderen en jongvolwassenen krijgen vaker te maken met streptokokkeninfecties dan oudere volwassenen.

In de meeste gevallen is keelpijn onschuldig en trekt de klacht binnen een week tot tien dagen vanzelf weg, zeker wanneer een virus de boosdoener is. Het lichaam ruimt de infectie doorgaans zelf op. Dat verklaart ook waarom antibiotica bij keelpijn meestal niet zinvol zijn, ze werken immers alleen tegen bacteriën, niet tegen virussen.