Wat is een symptoom?

In de geneeskunde wordt het woord symptoom gebruikt om een verschijnsel aan te duiden dat samenhangt met een ziekte of aandoening. Het gaat om wat iemand zelf ervaart of wat een arts kan waarnemen bij onderzoek. Denk aan hoofdpijn, koorts, benauwdheid of een gevoel van vermoeidheid. Een symptoom is in feite een signaal van het lichaam dat er iets aan de hand is.

Symptomen en tekenen

In de medische wereld wordt er een belangrijk onderscheid gemaakt tussen symptomen en tekenen (ook wel “signs” genoemd). Een symptoom is iets dat de persoon zelf waarneemt en beschrijft, zoals pijn, duizeligheid of misselijkheid. Een teken daarentegen is iets dat een zorgverlener objectief kan vaststellen, bijvoorbeeld een verhoogde bloeddruk, een huiduitslag of een afwijkende hartslag. In de praktijk lopen deze begrippen vaak door elkaar: koorts is bijvoorbeeld zowel voelbaar voor de patiënt als meetbaar met een thermometer.

Subjectief en niet altijd meetbaar

Wat symptomen bijzonder maakt, is dat ze vaak subjectief zijn. Niemand anders kan precies voelen hoe jouw hoofdpijn aanvoelt of hoe moe jij je voelt. Dat maakt symptomen soms lastig te beoordelen voor een arts. Toch zijn ze van grote waarde: de klachten die iemand beschrijft vormen vaak het startpunt van een diagnose. Een arts combineert de symptomen met objectieve bevindingen om tot een beeld te komen van wat er speelt.

Symptomatisch en asymptomatisch

Wanneer iemand klachten heeft die passen bij een bepaalde aandoening, noemen we dat symptomatisch. Het omgekeerde bestaat ook: soms is er wel een ziekte aanwezig, maar merkt iemand er niets van. Dat heet asymptomatisch. Een goed voorbeeld is bacteriurie (de aanwezigheid van bacteriën in de urine) die bij veel mensen geen enkele klacht veroorzaakt. Ook hoge bloeddruk kan jarenlang aanwezig zijn zonder dat iemand er iets van voelt.

Onverklaarde symptomen

Niet elk symptoom leidt tot een duidelijke diagnose. Naar schatting heeft ongeveer één op de vier mensen die een huisarts bezoekt lichamelijke klachten waarvoor geen medische verklaring gevonden wordt. Dat betekent niet dat de klachten ingebeeld zijn, ze zijn heel reëel en kunnen iemands dagelijks leven flink beïnvloeden. Veelvoorkomende voorbeelden zijn aanhoudende vermoeidheid, spierpijn, hartkloppingen en buikklachten. Soms hangen zulke klachten samen met spanning, stress of een verstoorde balans in het lichaam, zonder dat er een specifieke ziekte aan ten grondslag ligt.

Symptomen zijn dus de taal van het lichaam. Ze vertellen dat er iets veranderd is en verdienen aandacht, ook als de oorzaak niet meteen duidelijk is.