Wat is de thymus?

Achter je borstbeen, vlak voor je hart, ligt een klein orgaan dat de meeste mensen niet bij naam kennen: de thymus, in het Nederlands ook wel zwezerik genoemd. Het is een klierachtig orgaan dat bestaat uit twee lobben, elk met een buitenlaag (de cortex) en een binnenlaag (de medulla), omgeven door een kapsel. Ondanks zijn bescheiden omvang vervult de thymus een onmisbare functie in je afweersysteem.

Kweekkamer voor T-cellen

De thymus is wat immunologen een primair lymfoïd orgaan noemen. Dat betekent dat het een plek is waar afweercellen niet alleen verblijven, maar daadwerkelijk opgroeien en leren functioneren. Stamcellen uit het beenmerg reizen via de bloedbaan naar de thymus, waar ze zich ontwikkelen tot T-cellen, een groep witte bloedcellen die onmisbaar is voor de zogenaamde adaptieve afweer. Dat is het deel van je immuunsysteem dat specifieke indringers herkent en onthoudt, zoals virussen en bacteriën. Tijdens hun verblijf in de thymus worden de onrijpe cellen (thymocyten) streng geselecteerd: cellen die lichaamseigen weefsel zouden aanvallen, worden uitgeschakeld. Alleen T-cellen die goed functioneren én veilig zijn, verlaten uiteindelijk de thymus om hun werk in het lichaam te doen.

Een orgaan dat krimpt met de jaren

Wat de thymus bijzonder maakt, is dat hij niet het hele leven even actief blijft. Bij pasgeborenen en jonge kinderen is de thymus relatief groot en zeer productief. Na de puberteit begint het orgaan geleidelijk te verschrompelen, een proces dat thymus-involutie wordt genoemd. Het functionele weefsel wordt dan steeds meer vervangen door vetweefsel. Bij volwassenen is de thymus nog wel aanwezig, maar veel kleiner en minder actief dan in de kindertijd. Dit verklaart deels waarom het immuunsysteem op latere leeftijd minder slagvaardig wordt.

Wanneer de thymus ontbreekt of wordt verwijderd

Sommige kinderen worden geboren zonder functionerende thymus, een zeldzame aandoening die congenitale athymie heet. Dit komt onder meer voor bij het DiGeorge-syndroom, een aangeboren afwijking die vaak gepaard gaat met hartafwijkingen en een verstoorde ontwikkeling van de bijschildklieren. Zonder thymus kunnen er nauwelijks T-cellen rijpen, wat leidt tot ernstige afweerproblemen. Ook bij hartoperaties op jonge leeftijd wordt de thymus soms gedeeltelijk of volledig verwijderd. Onderzoek laat zien dat zo’n vroege thymectomie op de lange termijn kan leiden tot veranderingen in het T-celcompartiment van het afweersysteem.

Daarnaast kan de thymus krimpen bij ernstige ondervoeding op jonge leeftijd. Hormonen als leptine en cortisol spelen hierbij een rol: bij ondervoede kinderen zijn de verhoudingen van deze stoffen verstoord, wat de thymus extra kwetsbaar maakt.

Tumoren in de thymus

In zeldzame gevallen kunnen in de thymus tumoren ontstaan, zoals een thymoom of een thymuscarcinoom. Vaak geven deze geen klachten en worden ze bij toeval ontdekt, bijvoorbeeld op een röntgenfoto van de borst. Soms veroorzaken ze druk op omliggende structuren, wat kan leiden tot benauwdheid of pijn achter het borstbeen.