Wat is vernauwing beenslagader (etalagebenen)?
Vernauwing van de beenslagader (etalagebenen) is een aandoening waarbij de slagaderen in de benen vernauwd of afgesloten raken door aderverkalking, waardoor de bloedtoevoer naar de benen vermindert en klachten als pijn bij het lopen kunnen ontstaan.
Wanneer de slagaderen in je benen geleidelijk smaller worden of zelfs helemaal dichtslibben, krijgen je beenspieren bij inspanning te weinig zuurstofrijk bloed. Dit heet in medische termen perifeer arterieel vaatlijden (PAV), in het Engels peripheral artery disease (PAD). De bekendste volksnaam is etalagebenen, zo genoemd omdat mensen met deze klacht regelmatig moeten stilstaan tijdens het lopen, alsof ze voor een etalage blijven staan.
Hoe het ontstaat
De onderliggende oorzaak is vrijwel altijd atherosclerose: een proces waarbij vetten, cholesterol en andere stoffen zich ophopen in de wand van slagaderen en daar zogenaamde plaques vormen. Die plaques maken het bloedvat van binnen steeds nauwer. Het bloed kan daardoor minder goed doorstromen, vooral naar de benen en voeten. Dit proces speelt zich over jaren af en hangt samen met een aantal bekende risicofactoren: roken, suikerziekte (diabetes), hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte en hogere leeftijd. Roken en diabetes springen er daarbij uit als bijzonder sterke risicofactoren.
Wat je eraan merkt
Veel mensen met vernauwde beenslagaderen hebben aanvankelijk helemaal geen klachten. De aandoening ontwikkelt zich langzaam en het lichaam kan de verminderde bloedstroom tot op zekere hoogte compenseren. Zodra de vernauwing ernstiger wordt, ontstaan er klachten, meestal bij inspanning. Het meest kenmerkende symptoom is claudicatio intermittens: een krampende of zeurende pijn in de kuit, dij of bil die opkomt tijdens het lopen en weer verdwijnt als je een paar minuten stilstaat. Vaak zijn beide benen aangedaan, al kan het ene been meer last geven dan het andere.
Naast pijn bij het lopen kunnen er andere signalen zijn die wijzen op een verminderde bloedtoevoer:
- Haarverlies op de benen en voeten
- Een koele, bleke of blauwige huid aan de benen
- Glanzende huid op de onderbenen
- Langzaam groeiende, broze teennagels
- Wondjes aan voeten of onderbenen die slecht genezen
- Gevoelloosheid of een zwak gevoel in de benen
Bij verdere verslechtering kan de pijn ook in rust optreden, bijvoorbeeld ’s nachts in bed. In ernstige gevallen kan het weefsel zo weinig bloed krijgen dat er open wonden of zelfs weefselafsterving (gangreen) ontstaat. Dit wordt chronische bedreigende ischemie genoemd en is een serieuze situatie.
Hoe vaak het voorkomt
Perifeer arterieel vaatlijden is een veelvoorkomende aandoening. Een overzichtsstudie schatte dat wereldwijd in 2015 meer dan 230 miljoen mensen van 25 jaar en ouder perifeer arterieel vaatlijden hadden. Het komt vaker voor naarmate mensen ouder worden en treft bepaalde bevolkingsgroepen onevenredig hard, onder meer mensen met diabetes, rokers en mensen met al bestaande hart- of vaatziekten. Belangrijk om te weten is dat PAV niet alleen een probleem van de benen is: het is een uiting van vaatverkalking die in het hele lichaam kan spelen. Mensen met vernauwde beenslagaderen hebben daardoor ook een verhoogd risico op hart- en herseninfarcten.
Bronnen:
- Aday, A., & Matsushita, K. (2021). Epidemiology of Peripheral Artery Disease and Polyvascular Disease. Circulation Research.
- Song, P., Rudan, D., Zhu, Y., Fowkes, F. J. I., Rahimi, K., Fowkes, F. G. R., & Rudan, I. (2019). Global, regional, and national prevalence and risk factors for peripheral artery disease in 2015: an updated systematic review and analysis. The Lancet. Global health, 7(8), e1020-e1030.
- Allison, M., Armstrong, D., Goodney, P., Hamburg, N., Kirksey, L., Lancaster, K., Mena-Hurtado, C. I., Misra, S., Treat-Jacobson, D., & Solaru, K. T. W. (2023). Health Disparities in Peripheral Artery Disease: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation.
- Tehan, P. E., Mills, J., Leask, S., Oldmeadow, C., Peterson, B., Sebastian, M., & Chuter, V. (2024). Toe-brachial index and toe systolic blood pressure for the diagnosis of peripheral arterial disease. The Cochrane database of systematic reviews, 10(10), CD013783.
- Gornik, H. L., Aronow, H. D., Goodney, P. P., Arya, S., Brewster, L. P., Byrd, L., Chandra, V., Drachman, D. E., Eaves, J. M., Ehrman, J. K., Evans, J. N., Getchius, T. S. D., Gutiérrez, J. A., Hawkins, B. M., Hess, C. N., Ho, K. J., Jones, W. S., Kim, E. S. H., Kinlay, S., ... Peer, R. C. M. (2024). 2024 ACC/AHA/AACVPR/APMA/ABC/SCAI/SVM/SVN/SVS/SIR/VESS Guideline for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease: A Report of the American College of Cardiology/American Heart Association Joint Committee on Clinical Practice Guidelines. Circulation, 149(24), e1313-e1410.
- Vernauwing of afsluiting been-slagader (etalage-benen) | Thuisarts - thuisarts.nl
- Peripheral artery disease (PAD) - Symptoms and causes - Mayo Clinic - mayoclinic.org
- Peripheral arterial disease (PAD) - NHS - nhs.uk
Gerelateerde termen
Laatst geüpdatet: 14 februari 2026
Dit medisch woordenboek en deze begrippenlijst voeding & gezondheid zijn met zorg samengesteld als naslagwerk en kennisbank. De informatie in dit lexicon is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch, diëtetisch of voedingskundig advies. Mocht er onverhoopt een fout of onvolledigheid in deze verklarende woordenlijst staan, dan vernemen wij dat graag via info@ahealthylife.nl.
