Wat is borstvoeding?

Wanneer een baby drinkt aan de borst van de moeder, spreken we van borstvoeding. De term wordt ook wel gebruikt als de baby afgekolfde moedermelk krijgt, bijvoorbeeld via een flesje. In de medische vakliteratuur zie je vaak de Engelse term breastfeeding of de bredere aanduiding human milk feeding, die ook het geven van donormelk omvat.

Hoe moedermelk ontstaat

Tijdens de zwangerschap bereiden de melkklieren in de borsten zich voor op de melkproductie. Na de bevalling komt dit proces op gang onder invloed van hormonen, met name prolactine en oxytocine. Prolactine stimuleert de aanmaak van melk, terwijl oxytocine zorgt voor de zogenoemde toeschietreflex: het samentrekken van kleine spiertjes rond de melkklieren, waardoor de melk via de tepel naar buiten stroomt. Hoe vaker en effectiever een baby drinkt, hoe meer melk er wordt aangemaakt, een principe van vraag en aanbod.

In de eerste dagen na de geboorte produceert de borst colostrum, een geelachtige, dikke voormelk die rijk is aan antistoffen en afweerstoffen. Na enkele dagen verandert dit geleidelijk in rijpere moedermelk, die qua samenstelling mee-evolueert met de behoeften van de groeiende baby.

Samenstelling en kenmerken

Moedermelk bevat van nature vrijwel alles wat een zuigeling nodig heeft: eiwitten, vetten, koolhydraten, vitaminen, mineralen en water, in verhoudingen die zijn afgestemd op de menselijke baby. Daarnaast zitten er levende cellen, antistoffen en groeifactoren in die het immuunsysteem van het kind ondersteunen. De samenstelling is niet statisch, ze verandert gedurende de dag, binnen één voeding en naarmate het kind ouder wordt.

Van vitamine D en K bevat moedermelk te weinig. Daarom krijgen baby’s die borstvoeding krijgen extra vitamine D en in de eerste maanden ook vitamine K.

Aanbevelingen en cijfers

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de American Academy of Pediatrics (AAP) beschouwen borstvoeding als de norm voor zuigelingenvoeding. De aanbeveling is om de eerste zes maanden uitsluitend borstvoeding te geven en daarna door te gaan in combinatie met bijvoeding, tot het kind minstens twee jaar oud is. In de praktijk haalt een groot deel van de wereld deze richtlijn niet: tussen 2015 en 2020 kreeg wereldwijd slechts ongeveer 44% van de baby’s de eerste zes maanden uitsluitend borstvoeding.

In de eerste weken drinken de meeste pasgeborenen vaak: acht tot twaalf keer per etmaal is heel gebruikelijk. Dat frequente aanleggen is niet alleen normaal, maar helpt ook om de melkproductie goed op gang te brengen.

Wat het lichaam eraan heeft

Onderzoek laat zien dat borstvoeding samenhangt met een lager risico op infecties bij de zuigeling, zoals luchtweginfecties en darminfecties. Er zijn ook aanwijzingen dat het de hersenontwikkeling gunstig beïnvloedt, met name bij te vroeg geboren baby’s. Voor de moeder wordt borstvoeding in verband gebracht met een verlaagd risico op borstkanker, al spelen factoren als duur van de borstvoeding en familiegeschiedenis daarbij een rol.

Het is goed om te weten dat de relatie tussen borstvoeding en sommige gezondheidsuitkomsten genuanceerd is. Zo bestaat er discussie over het verband tussen langdurige borstvoeding en vroegkinderlijke cariës (gaatjes): sommige studies suggereren dat borstvoeding langer dan twaalf maanden het risico op cariës kan verhogen, terwijl kortere periodes juist beschermend lijken te werken.