Wat is een cel?

Alles wat leeft is opgebouwd uit cellen. Of het nu gaat om een bacterie die uit één enkele cel bestaat, of om het menselijk lichaam met zijn biljoenen cellen, de cel is steeds de kleinste eenheid die we als ‘levend’ kunnen beschouwen. Dat betekent dat een cel zelfstandig kan functioneren: ze kan voedingsstoffen opnemen, energie aanmaken, afvalstoffen afvoeren en zich delen om nieuwe cellen te vormen.

Opbouw van een cel

Hoewel cellen enorm kunnen verschillen in vorm en functie, delen ze een aantal basiskenmerken. Elke menselijke cel heeft een celmembraan, een dunne buitenlaag die bepaalt wat er de cel in en uit gaat. Binnenin bevindt zich het cytoplasma, een gelachtige vloeistof waarin allerlei structuren drijven die elk hun eigen taak hebben. De belangrijkste daarvan is de celkern (nucleus), die het DNA bevat, het erfelijk materiaal dat als een soort handleiding bepaalt hoe de cel zich gedraagt en welke stoffen ze aanmaakt. Daarnaast zijn er onder meer mitochondriën, die energie produceren uit voedingsstoffen en ribosomen, die eiwitten bouwen.

Soorten cellen

In het menselijk lichaam bestaan honderden verschillende celtypen, elk aangepast aan een specifieke taak. Rode bloedcellen vervoeren zuurstof, zenuwcellen geven signalen door, spiercellen zorgen voor beweging en immuuncellen beschermen het lichaam tegen indringers. Die enorme verscheidenheid ontstaat doordat cellen, hoewel ze allemaal hetzelfde DNA bevatten, elk een ander deel van dat DNA ‘aflezen’. Zo kan één en hetzelfde erfelijk materiaal leiden tot heel verschillende celvormen en -functies.

Twee hoofdgroepen

In de biologie worden cellen ingedeeld in twee grote categorieën. Prokaryote cellen (zoals bacteriën) zijn relatief eenvoudig van bouw en hebben geen echte celkern; hun DNA drijft vrij in het cytoplasma. Eukaryote cellen zijn complexer en bezitten wél een celkern en andere afgebakende compartimenten. Alle cellen van mensen, dieren, planten en schimmels zijn eukaryoot.

Wat bijzonder is aan cellen, is hun vermogen tot celdeling. Door zich te delen kunnen weefsels groeien, kan het lichaam beschadigingen herstellen en worden oude of versleten cellen vervangen. Dit proces van voortdurende vernieuwing is wat het lichaam in staat stelt zichzelf te onderhouden, een opmerkelijk staaltje zelfherstellend vermogen dat dag en nacht doorgaat.