Wat betekent HDL?

In je bloed zweven verschillende soorten deeltjes die cholesterol vervoeren. HDL, voluit high-density lipoproteïne, is daar één van en het wordt in de volksmond vaak het ‘goede cholesterol’ genoemd. Die bijnaam heeft het te danken aan zijn bijzondere taak: HDL pikt overtollig cholesterol op uit je bloedvaten en weefsels en brengt het terug naar de lever. Daar wordt het cholesterol hergebruikt of via de gal afgevoerd, rechtstreeks of na omzetting in galzuren. Dit proces heet reverse cholesteroltransport en speelt een belangrijke rol bij het schoonhouden van je bloedvaten.

Waarom HDL ertoe doet

Cholesterol is op zich geen schadelijke stof. Je lichaam maakt het zelf aan in vrijwel alle cellen en het is onmisbaar: het geeft stevigheid aan celmembranen en dient als grondstof voor onder meer vitamine D en hormonen zoals cortisol en oestrogeen. Maar wanneer er te veel cholesterol in de wand van bloedvaten terechtkomt (vooral via LDL-deeltjes) kan er plaque ontstaan. Die ophoping kan op den duur leiden tot slagaderverkalking (atherosclerose). HDL werkt daar juist tegen in door dat overtollige cholesterol weg te halen.

Naast het transporteren van cholesterol heeft HDL nog andere gunstige eigenschappen. Onderzoek laat zien dat HDL-deeltjes ook ontstekingsremmende en antioxidatieve effecten hebben en dat ze de bloedstolling kunnen beïnvloeden. Het is dus meer dan alleen een ‘vuilniswagen’ voor cholesterol.

Wanneer is HDL hoog of laag?

Bij een bloedonderzoek wordt het HDL-cholesterolgehalte (HDL-C) gemeten als onderdeel van het lipidenprofiel, samen met totaal cholesterol, LDL-cholesterol en triglyceriden. Over het algemeen wordt een hoger HDL-gehalte in verband gebracht met een lager risico op hart- en vaatziekten. Grote bevolkingsstudies hebben dat verband keer op keer bevestigd.

Toch is het beeld genuanceerder dan ‘hoe hoger, hoe beter’. Recent onderzoek wijst erop dat een zeer hoog HDL-gehalte niet altijd extra bescherming biedt en in sommige gevallen zelfs geassocieerd kan zijn met ongunstige uitkomsten. De functie van de HDL-deeltjes (hoe goed ze daadwerkelijk cholesterol opruimen) lijkt minstens zo belangrijk als de hoeveelheid alleen.

Wat beïnvloedt je HDL-gehalte?

Verschillende factoren spelen een rol bij hoe hoog of laag je HDL uitvalt. Beweging is een van de best onderzochte: meta-analyses van tientallen gerandomiseerde studies laten zien dat zowel aerobe training als krachttraining het HDL-cholesterol meetbaar kunnen verhogen. Daarnaast hebben voeding, lichaamsgewicht, roken en genetische aanleg invloed. Mensen met hoge triglyceridenwaarden hebben vaak een lager HDL, omdat die twee waarden in de stofwisseling nauw met elkaar samenhangen.

Bij kinderen en jongeren wordt niet zozeer naar HDL apart gekeken, maar naar het zogeheten non-HDL-cholesterol, dat is het totale cholesterol minus het HDL. Een verhoogd non-HDL-cholesterol op jonge leeftijd blijkt samen te hangen met vroege tekenen van vaatschade op latere leeftijd, wat het belang van een gezond lipidenprofiel al vanaf de kindertijd onderstreept.