Wat is hematocriet?

Wanneer je bloed laat prikken, kan het laboratorium bepalen welk deel van dat bloed uit rode bloedcellen bestaat. Die verhouding (het volume rode bloedcellen ten opzichte van het totale bloedvolume) noemen we de hematocriet, ook wel hematocrietwaarde genoemd. Het is een van de standaardwaarden die worden gemeten bij een volledig bloedbeeld (ook bekend als CBC, complete blood count), samen met onder andere het hemoglobinegehalte, het aantal witte bloedcellen en het aantal bloedplaatjes.

Hoe wordt het gemeten?

De klassieke methode is verrassend eenvoudig: een buisje bloed wordt in een centrifuge geplaatst en rondgedraaid. Door de centrifugale kracht scheiden de bestanddelen zich op basis van gewicht. Onderin het buisje zakken de rode bloedcellen, daarboven vormt zich een dun laagje witte bloedcellen en bovenin blijft het lichtgele bloedplasma over. De hematocriet is dan het aandeel van de rode bloedcellen in het totale volume, uitgedrukt als percentage of als fractie. Tegenwoordig wordt de waarde in veel laboratoria automatisch berekend door bloedcelanalysatoren, maar het principe blijft hetzelfde.

Normale waarden

De hematocriet verschilt van persoon tot persoon en hangt af van factoren als geslacht en leeftijd. Bij mannen ligt de waarde doorgaans tussen de 40 en 50 procent, bij vrouwen tussen de 36 en 44 procent. Dat verschil komt grotendeels doordat hormonale invloeden de aanmaak van rode bloedcellen beïnvloeden. Ook de hoogte waarop iemand leeft speelt een rol: op grote hoogte maakt het lichaam meer rode bloedcellen aan als reactie op de lagere zuurstofspanning, waardoor de hematocriet stijgt.

Wat zegt de waarde je?

De hematocriet geeft een indruk van het zuurstoftransporterend vermogen van je bloed, omdat rode bloedcellen de dragers zijn van hemoglobine, het eiwit dat zuurstof bindt. Een te lage hematocriet kan wijzen op bloedarmoede (anemie), bijvoorbeeld door een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur, door bloedverlies, of door een verminderde aanmaak van rode bloedcellen in het beenmerg. Een te hoge hematocriet kan voorkomen bij uitdroging (er is dan relatief minder plasma in het bloed) of bij aandoeningen waarbij het lichaam te veel rode bloedcellen aanmaakt.

Interessant is dat de hematocriet zelfs kan schommelen door lichaamshouding. Onderzoek laat zien dat de waarde iets hoger kan uitvallen wanneer iemand langere tijd rechtop staat in vergelijking met liggen, doordat vocht zich anders over het lichaam verdeelt. Dat lijkt een klein detail, maar bij nauwkeurige medische berekeningen (zoals het bepalen van het extracellulaire volume van het hart via MRI) kan zo’n verschil wel degelijk uitmaken.

Er is overigens een handige vuistregel: de hematocrietwaarde is meestal ongeveer drie keer zo hoog als het hemoglobinegehalte (in g/dL). Dat maakt het een bruikbare kruiscontrole bij bloedonderzoek.