Wat is voeding?

Met voeding, in medische context ook wel nutritie genoemd, wordt het volledige traject bedoeld van eten, verteren en opnemen van voedingsstoffen. Het gaat dus niet alleen om wát je eet, maar ook om wat je lichaam daar vervolgens mee doet. Voedingsstoffen zoals eiwitten, koolhydraten, vetten, vitamines, mineralen en water worden uit voedsel gehaald en ingezet om energie te leveren, nieuwe cellen aan te maken en beschadigd weefsel te herstellen.

Hoe het werkt

Het proces begint zodra je voedsel in je mond neemt. Door kauwen en speeksel wordt het eten al deels afgebroken. In de maag en darmen gaat de vertering verder: grote moleculen worden opgesplitst in kleinere bouwstenen die het lichaam kan opnemen. Koolhydraten worden omgezet in suikers, eiwitten in aminozuren en vetten in vetzuren. Via de darmwand komen deze stoffen in de bloedbaan terecht, waarna ze naar de organen en weefsels worden getransporteerd die ze nodig hebben.

Voedingsstoffen en hun rol

De belangrijkste groepen voedingsstoffen zijn de zogenaamde macronutriënten (eiwitten, koolhydraten en vetten) die het lichaam in relatief grote hoeveelheden nodig heeft, vooral als brandstof en bouwmateriaal. Daarnaast zijn er micronutriënten: vitamines en mineralen die in kleinere hoeveelheden nodig zijn maar onmisbaar zijn voor tal van lichaamsprocessen. Water neemt een bijzondere positie in: het is geen voedingsstof in de klassieke zin, maar zonder voldoende vocht kan het lichaam niet functioneren.

Aminozuren, de bouwstenen van eiwitten, spelen een centrale rol in de voedingsstatus. Sommige aminozuren kan het lichaam zelf aanmaken, maar een aantal moet je via voedsel binnenkrijgen. Deze worden essentiële aminozuren genoemd. De balans tussen al deze stoffen bepaalt in grote mate hoe goed het lichaam functioneert.

Wanneer voeding tekortschiet

Als iemand structureel te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, of als het lichaam ze onvoldoende kan opnemen, kan ondervoeding (ook wel malnutritie) ontstaan. Dit speelt vooral bij ziekte, bij ouderen en bij mensen met spijsverteringsproblemen. Ondervoeding kan mild zijn en nauwelijks klachten geven, maar in ernstige gevallen leidt het tot blijvende schade. Opvallend is dat ondervoeding niet alleen voorkomt bij mensen die te weinig eten: ook bij overgewicht kan er sprake zijn van een tekort aan bepaalde voedingsstoffen. Omgekeerd valt ook overvoeding (het structureel binnenkrijgen van meer dan het lichaam nodig heeft) onder het bredere begrip malnutritie.

Bij mensen die niet zelfstandig kunnen eten, wordt soms sondevoeding ingezet: kunstvoeding die via een slangetje rechtstreeks in de maag terechtkomt, zodat het lichaam toch de benodigde voedingsstoffen ontvangt.

Voeding als vakgebied

Naast het lichamelijke proces verwijst de term voeding ook naar de wetenschap die zich bezighoudt met de relatie tussen wat we eten en onze gezondheid. Binnen dit vakgebied wordt onder meer onderzocht hoe specifieke voedingspatronen samenhangen met het ontstaan of verloop van ziekten, van nierziekte tot kanker. Zo is er groeiend wetenschappelijk inzicht in hoe bepaalde aminozuren en voedingscomponenten invloed hebben op stofwisselingsprocessen en ziekteverloop.