Wat betekent amylase?

In je mond begint al iets bijzonders te gebeuren zodra je een stuk brood of een aardappel kauwt: het voedsel wordt langzaam zoeter. Dat komt door amylase, een enzym dat zetmeel (een grote, complexe koolhydraatketen) opknipt in kleinere suikereenheden. Die afbraak is een van de eerste stappen in de vertering van koolhydraten en begint dus letterlijk al tijdens het kauwen.

Waar wordt amylase aangemaakt?

Het lichaam maakt amylase op twee belangrijke plekken. De speekselklieren produceren speekselamylase (ook wel ptyaline genoemd), die direct in de mondholte aan het werk gaat. Daarnaast maakt de alvleesklier (pancreas) een eigen variant aan (pancreasamylase) die in de dunne darm verdergaat waar het speekselenzym is gestopt. Samen zorgen ze ervoor dat zetmeel en glycogeen worden omgezet in kleinere suikers zoals maltose en glucose, die het lichaam vervolgens als brandstof kan gebruiken.

Hoe werkt het?

Alle vormen van amylase zijn zogenoemde glycosidehydrolasen: ze verbreken de bindingen tussen de glucosemoleculen waaruit zetmeel is opgebouwd, specifiek de α-1,4-glycosidebindingen in de lineaire ketens. Er bestaan verschillende typen, waarvan α-amylase en β-amylase de twee belangrijkste hoofdgroepen zijn. α-Amylase komt bij mensen en andere zoogdieren voor, terwijl β-amylase vooral in planten wordt aangetroffen. Ook bacteriën en andere eencellige organismen produceren amylase, het enzym is dus wijdverbreid in de natuur.

Amylase als marker in het bloed

In de geneeskunde wordt het amylasegehalte in het bloed regelmatig gemeten. Een verhoogd amylase kan wijzen op een ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis), maar er zijn ook andere verklaringen mogelijk. Zo bestaat er een onschuldige aandoening genaamd macroamylasemie, waarbij amylase zich bindt aan een eiwit in het bloed en daardoor een groot complex vormt dat maar langzaam door de nieren wordt gefilterd. Het amylasegehalte in het bloed lijkt dan verhoogd, terwijl er niets aan de hand is met de alvleesklier. Het verschil is te zien aan de urine: bij macroamylasemie is het amylasegehalte in de urine juist laag, terwijl het bij pancreatitis hoog is.

Aan de andere kant van het spectrum is er ook onderzoek dat laat zien dat mensen met diabetes type 2, het metabool syndroom of overgewicht juist lagere amylasewaarden in het bloed kunnen hebben dan gezonde personen. De precieze betekenis hiervan wordt nog onderzocht, maar het laat zien dat amylase meer is dan alleen een verteringsenzym, het geeft ook informatie over de stofwisseling als geheel.