Wat is een tumor?

In je lichaam worden voortdurend nieuwe cellen aangemaakt en oude of beschadigde cellen opgeruimd. Dat is een nauwkeurig geregeld proces. Wanneer dat evenwicht verstoord raakt en cellen zich ongecontroleerd gaan vermenigvuldigen, kan er een tumor ontstaan, een abnormale massa van weefsel, ook wel een gezwel of zwelling genoemd. Het woord tumor wordt in de medische wereld breed gebruikt: het zegt op zichzelf nog niets over de ernst of het karakter van de groei.

Goedaardig of kwaadaardig

Het belangrijkste onderscheid bij tumoren is dat tussen benigne (goedaardige) en maligne (kwaadaardige) tumoren. Een goedaardige tumor groeit doorgaans langzaam, blijft op zijn plek en dringt niet door in omliggend weefsel. Zo’n gezwel kan wel klachten veroorzaken (bijvoorbeeld door druk op nabijgelegen structuren) maar verspreidt zich niet naar andere delen van het lichaam. Voorbeelden zijn een lipoom (vetbult) of een goedaardig poliepje.

Een kwaadaardige tumor gedraagt zich anders. Die heeft de neiging om in omliggend weefsel te groeien en kan uitzaaien naar andere organen. Dat proces heet metastasering. Kwaadaardige tumoren worden ook wel kanker genoemd. Het verschil zit dus niet alleen in de groeisnelheid, maar vooral in het vermogen om weefsels binnen te dringen en zich elders in het lichaam te vestigen.

Hoe ontstaat een tumor?

Normaal gesproken deelt een cel zich alleen wanneer het lichaam daar behoefte aan heeft en sterft een cel af wanneer die beschadigd of verouderd is. Bij tumorvorming is die balans verstoord: cellen delen vaker dan nodig en beschadigde cellen worden niet meer tijdig opgeruimd. Dat kan verschillende oorzaken hebben. Soms spelen erfelijke factoren een rol, soms gaat het om invloeden van buitenaf, denk aan blootstelling aan schadelijke stoffen, straling of bepaalde infecties. Ook het immuunsysteem speelt mee: als dat minder goed functioneert, worden afwijkende cellen minder effectief herkend en verwijderd.

Wat merk je ervan?

De klachten hangen sterk af van de locatie, de grootte en het type tumor. Sommige tumoren worden pas bij toeval ontdekt, bijvoorbeeld bij een scan om een andere reden. Andere veroorzaken merkbare symptomen: een voelbare zwelling, pijn, druk op omliggende weefsels, of (bij kwaadaardige tumoren) meer algemene verschijnselen zoals onverklaard gewichtsverlies of vermoeidheid. Een tumor kan in vrijwel elk orgaan of weefsel voorkomen, van de huid tot de nieren, de hersenen of het spijsverteringskanaal.

Bijzonderheden

Een tumor kan uit verschillende celtypen bestaan. Zo hebben sommige tumoren zowel neuro-endocriene als niet-neuro-endocriene kenmerken. Dat is een menging van celtypen, niet een mengvorm tussen goedaardig en kwaadaardig. Daarnaast kan een aanvankelijk goedaardige tumor in sommige gevallen na verloop van tijd kwaadaardig worden. Hoe een tumor zich precies gedraagt, hangt af van het celtype, de genetische eigenschappen van de tumorcellen en de omgeving waarin de tumor groeit.