Je mitochondriën krijgen zelden de aandacht die ze verdienen. Terwijl we het vaak hebben over cholesterol, bloeddruk of vitamines, doen deze minuscule celstructuren op de achtergrond het zware werk. Ze leveren energie aan vrijwel elke cel in je lichaam, van je hartspier tot je hersenen. Wanneer mitochondriën niet goed functioneren, heeft dat gevolgen voor je hele gezondheid. Nieuw onderzoek laat nu zien dat het mediterrane voedingspatroon deze energiecentrales op een bijzondere manier ondersteunt. Het eetpatroon blijkt de aanmaak van beschermende eiwitten in de mitochondriën te stimuleren. Eiwitten die in verband worden gebracht met een lager risico op hart- en vaatziekten en hersenaandoeningen.
Het onderzoek werd uitgevoerd aan een gerontologisch instituut in de Verenigde Staten en is gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Frontiers in Nutrition. De wetenschappers analyseerden bloedmonsters van oudere volwassenen die het mediterrane dieet in verschillende mate volgden. Wie het dieet het trouwst volgde, had opvallend hogere bloedwaarden van twee zogenoemde mitochondriële micro-eiwitten: humanine en SHMOOSE. Tegelijkertijd waren bij deze groep de markers voor oxidatieve stress, een proces dat veroudering en chronische ziekten aandrijft, juist lager. De uitkomsten wijzen erop dat wat je eet een directe invloed kan hebben op hoe je mitochondriën functioneren en hoe je cellen verouderen.
Verborgen eiwitten in je mitochondriën
De meeste eiwitten in ons lichaam worden aangemaakt op basis van het DNA in de celkern. Maar mitochondriën hebben hun eigen kleine stukje DNA. Dat is bijzonder, want lange tijd dachten wetenschappers dat bepaalde delen van dit mitochondriaal DNA geen functie hadden. Dat blijkt niet te kloppen. Juist in die ogenschijnlijk nutteloze gebieden worden kleine eiwitten geproduceerd die een opvallende rol spelen bij gezondheid en veroudering.
Humanine werd al in 2003 ontdekt en is sindsdien in verband gebracht met een betere insulinegevoeligheid, bescherming van het hart en behoud van cognitieve functies. SHMOOSE is recenter in beeld gekomen en lijkt vooral belangrijk voor de hersenen. Een genetische variant van SHMOOSE wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer, terwijl de normale vorm neuronen juist lijkt te beschermen tegen schade. Beide eiwitten komen dus rechtstreeks uit de mitochondriën en dat maakt ze zo interessant. Ze vormen een directe schakel tussen de gezondheid van je mitochondriën en het functioneren van je organen.
Olijfolie en vis springen eruit
Niet alle voedingsmiddelen dragen evenveel bij aan de aanmaak van deze mitochondriële eiwitten. Olijfolie, vis en peulvruchten werden in verband gebracht met hogere waarden van humanine. Voor SHMOOSE gold dat vooral olijfolie en een lagere inname van geraffineerde koolhydraten, zoals witbrood, witte pasta en suikerhoudende producten, samenhing met hogere bloedspiegels. Dat maakt het mediterrane dieet meer dan een optelsom van gezonde ingrediënten. Het lijkt erop dat specifieke bestanddelen van dit eetpatroon de mitochondriën gericht voeden en beschermen. Alsof je met de juiste voeding je mitochondriën de brandstof geeft die ze nodig hebben om goed te blijven werken.
Dubbelslag tegen celschade
Een andere opvallende bevinding draait om het enzym Nox2. Dit enzym produceert schadelijke reactieve zuurstofverbindingen in het lichaam, die bijdragen aan oxidatieve stress. Oxidatieve stress tast cellen aan en versnelt veroudering. Je mitochondriën zijn daar extra gevoelig voor. Het onderzoek toonde aan dat hogere humaninespiegels samengingen met een lagere activiteit van Nox2. Dat betekent mogelijk dat humanine helpt om oxidatieve schade aan de mitochondriën te beperken en zo het hart beschermt. De onderzoekers denken dat het mediterrane dieet via een dubbel mechanisme werkt. Aan de ene kant verlaagt het voedingspatroon zelf de oxidatieve stress. Aan de andere kant stimuleert het de aanmaak van micro-eiwitten die schadelijke processen extra afremmen. Die combinatie zou verklaren waarom het mediterrane dieet zo breed beschermend werkt: niet alleen voor je hart, maar ook voor je hersenen en je mitochondriën zelf.
Oeroude celstructuren, modern eetpatroon
Mitochondriën zijn evolutionair gezien oeroud. Ze stammen af van bacteriën die meer dan een miljard jaar geleden een samenwerking aangingen met onze vooroudercellen. Die oorsprong verklaart waarom ze hun eigen DNA hebben. Het idee van de onderzoekers is dat een voedingspatroon met weinig tot geen ultrabewerkte producten, zoals mensen eeuwenlang aten, beter aansluit bij hoe onze mitochondriën zijn afgestemd. Ultrabewerkte voeding is vanuit dat perspectief een relatief nieuwe verstoring waar deze celstructuren niet op zijn ingesteld. Dat sluit aan bij andere onderzoeken. Het mediterrane dieet wordt internationaal steeds vaker gezien als een dieet voor gezondheid en duurzaamheid. De Verenigde Naties hebben 16 november zelfs uitgeroepen tot de Internationale Dag van het Mediterrane Dieet.
Wat betekent dit in de praktijk?
Het onderzoek was relatief klein en observationeel van aard. Dat wil zeggen dat de wetenschappers verbanden vaststelden, maar nog niet kunnen bewijzen dat het dieet de mitochondriële micro-eiwitten daadwerkelijk veroorzaakt. Toch biedt het waardevolle aanknopingspunten. Als toekomstig onderzoek bevestigt dat je via voeding de aanmaak van humanine en SHMOOSE kunt verhogen, kan dat leiden tot gerichte voedingsadviezen die veroudering op celniveau vertragen. Voor nu is de boodschap vrij helder. Een voedingspatroon met veel groenten, fruit, peulvruchten, vis en olijfolie en weinig bewerkte producten, doet je lichaam op meerdere niveaus goed. Niet alleen op het niveau dat je voelt, maar ook diep in je cellen, bij de mitochondriën die dag in dag uit je energie leveren en je gezondheid bewaken.
Slotwoord
Mitochondriën zijn lang over het hoofd gezien als het gaat om voeding en gezondheid. Dit onderzoek brengt daar verandering in. Het laat zien dat het mediterrane dieet niet alleen beschermt tegen hart- en vaatziekten en cognitieve achteruitgang, maar ook direct ingrijpt op de kleinste energiecentrales in je cellen. De micro-eiwitten humanine en SHMOOSE kunnen straks mogelijk worden ingezet als meetbare markers voor mitochondriële gezondheid. Het geeft opnieuw aan dat de basis van gezond ouder worden voor een groot deel op je bord ligt (bron: MedicalXpress).
