De voedingswaarde van patat

Voedingswaardetabel van patat per 100 gram:

Per 100 gPatat**ADH*Ovenpatat**ADH*
kcal30915,45%29314,65%
Kj129515,42%123114,65%
Water (g)36,71,84%32,71,64%
Eiwit (g)4,58,04%5,810,36%
Koolhydraten (g)38,314,73%4617,69%
Suiker (g)0,50,7
Vet (g)14,721,00%8,812,57%
Verzadigd (g)3,71
E.O.V. (g)6,41,9
M.O.V. (g)3,35,6
Omega 6 (g)3,15,5
Omega 3 (g)0,140,01
Cholesterol (mg)0,70,7
Vezels (g)3,29,14%3,29,14%
A (mg)00,00%00,00%
B1 (mg)0,076,36%0,076,36%
B2 (mg)0,032,00%0,032,00%
B3 (mg)1,27,50%1,27,50%
B5 (mg)0,00%0,00%
B6 (mg)0,17211,47%0,7248,00%
B11 / Foliumzuur (ug)17,45,80%144,67%
B12 (ug)00,00%00,00%
C (mg)1722,67%810,67%
D (ug)00,00%00,00%
E (mg)0,66,00%0,66,00%
Vitamine K (ug)00,00%00,00%
Natrium (mg)343,40%343,40%
Kalium (mg)42612,17%42612,17%
Calcium (mg)90,90%90,90%
Fosfor (mg)779,63%779,63%
IJzer (mg)0,56,25%0,56,25%
Jodium (ug)0,00%0,00%
Magnesium (mg)217,00%217,00%
Koper (mg)0,1112,22%0,1112,22%
Selenium (ug)11,82%11,82%
Zink (mg)0,372,47%0,372,47%

* Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid
** N.B. De vetzuursamenstelling is afhankelijk van het vet waarin de friet is gebakken.

Over patat
Patat, ook wel friet genoemd, is een bekend (bij)gerecht van gefrituurde aardappelen. De meest gebruikte olie hiervoor is zonnebloemolie gevolgd door koolzaad/raapzaadolie, sojaolie en palmolie. Van oudsher wordt patat in ossenwit gebakken. Dit wordt vrijwel niet meer gebruikt in verband met de prijs en het ongezonde imago van verzadigd vet. Goedkope, voorgebakken diepvriespatat is meestal gefrituurd in gehard plantaardig vet waarvoor verschillende bronnen worden gebruikt. Tegenwoordig wordt patat ook wel in ‘airfryers’, onder invloed van hete lucht, gebakken. Hierbij komt vrijwel geen olie kijken.

Herkomst
De naam komt van het Belgisch-Franse ‘patates frites’ wat zoveel betekent als gefrituurde aardappelen. In Gelderland spreekt men voornamelijk van patat en in de rest van Nederland noemt men het patat.

Geschiedenis
Patat kent een lange geschiedenis. Al in 1900 werd het in België veel gegeten, maar was het in Nederland veel minder bekend. Waarschijnlijk werd het eerste patatje omstreeks 1680 gebakken, eveneens in België. In de wintermaanden, wanneer het te koud was om te vissen, sneden de inwoners van een dorp uit schijfjes aardappel een vissenvorm en frituurde dit. Toch claimt Frankrijk dat uit dat land de eerste frieten kwamen, omdat in Parijs de eerste frituurzaak stond.

Soorten
De beste aardappelen om patat mee te maken hebben een hoog zetmeelgehalte. Dit zijn melige soorten. De bekendste soort is het ‘bintje’. Andere rassen zijn onder andere Agria, Victoria en Asterix.

Verkrijgbaar
patat is vrijwel op elke straathoek verkrijgbaar. De prijs en kwaliteit lopen zeer uiteen. Diepvriespatat is de goedkoopste (en ongezondste) versie, gevolgd door patat uit de koeling. Deze soorten zijn vaak al voorgebakken en gaar. Thuis hoeven ze nog maar een aantal minuten te worden gefrituurd of in de oven gebakken (ovenfriet). Zelf patat maken kan ook, koop hiervoor de meeste melige soort. In horecagelegenheden wordt soms huisgemaakte patat geserveerd van echte, verse aardappelen. Hetzelfde geldt voor snackbars. Kleine zaakjes die biologische, huisgemaakte patat met schil verkopen zijn in opmars.

Houdbaarheid
Patat uit de koeling is maar een aantal dagen houdbaar. Diepvriespatat blijft maanden goed. Na het frituren dient patat meteen geconsumeerd te worden. Restjes kunnen niet bewaard blijven. Ook de olie dient regelmatig ververst te worden.

Toepassing
Patat kan in friteuse, oven en in de airfryer bereid worden. Na de bereiding wordt patat bestrooid met zout. De meest gegeten combinatie is met mayonaise, ook wel ‘patat met’ genoemd. Andere veel gegeten sauzen zijn pindasaus en curry. Patat wordt geregeld gecombineerd met andere gefrituurde snacks. Maar patat is ook in te zetten in plaats van aardappelen en te combineren met groenten, salade, vlees en vis.

Wist je dat?

  • French, van het in Amerika genoemde ‘french fries’, letterlijk ‘in de lengte doorsnijden’ betekent?
  • De naam ‘patatje oorlog’ verwijst naar een slagveld? Het slordig toevoegen van meerdere sauzen en ketchup doet hieraan denken.
  • Kokosolie steeds vaker als het gezondste vet wordt gezien om patat in te bakken? Verzadigd vet oxideert niet bij hoge temperaturen.
  • Dikker patat minder vet bevat? De oppervlakte van een portie van dikke patat is minder dan die van de dunne variant. Hierdoor neemt het per saldo minder vet op.

Wetenschappelijke informatie over patat
Wanneer voedsel te heet wordt of te lang verhit, kan het Maillard-effect doorslaan. Er kan dan acrylamide ontstaan (1). De wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt de stof ‘mogelijk kankerverwekkend’ (2). Er zijn inderdaad studies die een link vinden tussen acrylamide en een toegenomen kans op nier-, baarmoeder en eierstokkanker (3). Studies hebben uitgewezen dat het frituren op lagere temperaturen het gehalte aan acrylamide verlaagt (4). Volgens een onderzoek produceren airfryers 90% minder acrylamide dan traditionele friteuses op basis van olie (5). Verticale, dus staande, airfryers produceren extreem veel fijnstof. Beter is het om te kiezen voor een horizontale airfyer zonder mandje, zoals de Delonghi Multifry of een Actifry van Tefal. Veelvuldig patat eten is volgens wetenschappers niet heel gezond. Door het bakken, zout en vet ligt overeten op de loer, waardoor de kans op diabetes kan stijgen (6). Mensen die zeer vaak patat op het menu zetten hebben een hogere kans op een vroege dood, wat dit niet geldt voor niet-gefrituurde patat (7).

Zie voor meer informatie over voedingsmiddelen ook het boek: