In Recepten

Grootmoeder maakte vroeger al bouillon van botten om aan te sterken bij ziekte en zwakte. Lange tijd hoorden we er niet zo veel over, maar tegenwoordig is bottenbouillon weer razend populair. Waarom is dat eigenlijk? Zijn de claims wel waar? In dit artikel duiken we erin.

Vele gezondheidsliefhebbers drinken dagelijks bouillon gemaakt van botten. De Chinezen raadden vroeger al bouillon van kip aan als tonicum voor de ziel. Zij geloofde dat de Chi in het lichaam hiermee hersteld zou worden.

Het leuke is dat moderne wetenschap bevestigt dat bouillon van botten inderdaad heel voedzaam kan zijn:

  • Botten: zeer rijk aan calcium en fosfor. Ook zit er redelijk veel magnesium, kalium, zwavel en silicium in.
  • Merg: bevat veel vitamine A, vitamine K2, omega 3 & 6 vetzuren. Ook zit er veel van de mineralen ijzer, selenium, zink, boron en mangaan in. In het merg van rund en lam zit ook nog wat CLA.
  • Bindweefsel: hierin zit veel glucosamine en chondroïtine. Deze stoffen zitten meestal in supplementen tegen reuma en gewrichtspijn.

In botten, merg en bindweefsel zit veel collageen dat tijdens het koken wordt omgezet naar gelatine. Gelatine is weer zeer rijk aan de aminozuren glycine, proline en glutamine. Deze zijn zeer heilzaam voor onze gezondheid.

Er is geen direct wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de effecten van bottenbouillon, maar wel naar alle ingrediënten afzonderlijk. Hierdoor weten we dat bottenbouillon extreem gezond is voor het lichaam.

Voordelen van bottenbouillon:

  • De mineralen uit botten zorgen ervoor dat onze eigen botten sterk worden.
  • Glucosamine en chondroïtine helpen onze bindweefsels sterk te houden en de gewrichten soepel (1, 2, 3).
  • Gelatine kan de darmwand verstevigen (4). De glutamine kan zelfs bijdragen aan het herstel van een lekkende darm (5). Mensen met prikkelbare darmen kunnen hier veel baat bij hebben.
  • De glycine kan een ontstekingsremmende werking op het lichaam uitoefenen en het immuunsysteem kalmeren (6). Allergieën kunnen hierdoor afnemen. Het immuunsysteem kan versterkt worden (7).
  • Het is caloriearm, maar geeft toch een vol gevoel waardoor het afvallen gemakkelijker kan verlopen (8).
  • Glycine kan de nachtrust, en daarmee het herstel bevorderen (9).
  • Kan een krachtige remedie zijn tegen verkoudheid en ziekte (10, 11).
  • Goed voor de opbouw van de huid (12).

Bottenbouillon wordt vaak voorgeschreven bij auto-immuunziektes. Veel auto-immuunziektes kunnen voortkomen uit problemen met de darmen. Wanneer de darmwand zich weer kan herstellen, kan het immuunsysteem kalmeren. Dit kan weer leiden tot vermindering van auto-immuunziektes. Bottenbouillon is een wezenlijk onderdeel van het GAPS-dieet, waarbij men autisten ziet opknappen door het helen van de darmwand.

Volgens onderzoekers is kippensoep (ook wel kippenbouillon genoemd) bewezen medicinaal (13). Ze meldden in hun verslag wel dat dit niet geldt voor alle kant-en-klare soepen. Dus hop, maar beter zelf maken en de keuken in!

Hoe maak je bottenbouillon?

Het maken van een bottenbouillon is een fluitje van een cent. Op het internet zijn er vele recepten te vinden, maar we geven je hier een basisrecept.

Het belangrijkste dat je nodig hebt is een grote pan, een kom en een vergiet.

Ingrediënten:

  • 4 liter water
  • 30ml appelazijn
  • 1 – 2 kilo botten
  • Keltisch zeezout naar smaak

Bereidingswijze:

  1. Doe de botten in de pan en zorg dat ze onder water staan.
  2. Breng het geheel aan de kook.
  3. Laat het 8 – 12 uur sudderen op laag vuur.
  4. Filter de grove restjes door het vergiet in de kom.

Welke botten je gebruikt maakt niet uit. Het kan kipkarkas, schenkel, mergpijpje, vissengraatjes of -koppen zijn. Het beste is om te kiezen voor biologische. Zelf kies ik vaak voor een kipkarkas, kost slechts 50 cent per stuk. Op de markt geven ze de visresten vaak gratis mee.

Toen ik voor het eerst bottenbouillon maakte was ik verbaasd om te zien dat de botten na ongeveer 8 (uur) bijna helemaal opgelost waren. Alle nutriënten zaten nu in het troebele vocht. Nadien heb ik ook weleens gehad dat niet alle botten opgelost zijn. Het kan dus per bot of per keer verschillen.

De reden dat er azijn aan toegevoegd wordt is dat het de mineralen makkelijker uit de botten trekt. Hierdoor wordt de bouillon niet alleen gezonder, het proces gaat ook iets sneller. Ik raad voor alledaags gebruik altijd Bragg’s appelazijn aan. Deze is rauw, waardoor alle probiotische culturen er nog in actief zijn.

Je zal merken dat de 4 liter water gedurende het aantal uren op het vuur wat zal afnemen. Als het te hard gaat kun je altijd nog een paar glazen water toevoegen.

Heb jij een ander lekker recept voor bottenbouillon? Deel hem gerust onder deze blog. Velen zullen je dankbaar zijn!

Hieronder een videoverslag van mijn bottenbouillon avontuur in de keuken:

Help anderen gezonder te worden:
Showing 54 comments
  • Fred
    Beantwoorden

    8 tot 12 uur sudderen? Hoeveel gas kost dat wel niet? Is er geen alternatief?

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Jazeker, een slowcooker!

      • Elise
        Beantwoorden

        Ik zet het, als het eenmaal aan de kook is, in de oven. Net boven de 100 graden zetten en dan minimaal 12 uur laten staan!

    • Lydia
      Beantwoorden

      Ha! Ik heb een ouderwets petroleum stelletje voor nop op de kop getikt. Hier staat mijn bouillon 12-24 uur op te sudderen,heerlijk

    • Geralda
      Beantwoorden

      Even aan de kook brengen in een dikke pan die warmte goed vasthoudt, bijv een gietijzeren pan. Dan in een dikke deken wikkelen. Na ongeveer 8 uur weer even aan de kook brengen en weer inpakken. Net zo lang door gaan tot je bouillon hebt.

    • Eugénie
      Beantwoorden

      Wij gebruiken thuis de hooikist.

    • Ankie
      Beantwoorden

      Ik heb weleens gelezen, dat je het zout beter toe kan voegen, als de bouillon klaar is. Is dat waar?

      • Juglen Zwaan
        Beantwoorden

        Het kan wel, maar hoeft niet per se. Mineralen zijn bestand tegen hogere temperaturen.

    • hans
      Beantwoorden

      ik heb een kistgemaakt met daarin isolatie.
      ik breng de pan aan de kook en plaats hem in de kist.
      na ruim 8 uur is deze nog steeds rond de 80 graden
      dan warm ik hem ff op en zet hem weer terug in de kist.
      ik ben nu al een paar dagen bezig en de bouillon is perfect en kost bijna geen geld aan energie.

  • Willeke Haak
    Beantwoorden

    Hoe kom je aan kipkarkas?

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Kun je bij elke slager krijgen, maar kies bij voorkeur wel voor de biologische slager. Botten kunnen gemakkelijk vervuild zijn met lood.

  • Berend Smalt
    Beantwoorden

    Hoi Jürgen,

    In een woord fantastisch,!!..Ik heb dit nooit geweten. In mijn familie komt de ziekte van Crohne voor die vooral door het eten van goede en juiste voedingsstoffen goed te behandelen is. Jouw werk vinden wij geweldig!!!..Heel erg fijn dat jij dit ook allemaal ons laat zien dank u wel.
    En ik ga het ook proberen te maken.
    Groetjes Berend.

  • Eliza Kaandorp
    Beantwoorden

    Goedemorgen Juglen,

    Leuk dat je nu ook met bottenbouillon kom, ik maak het al jaren, ik ben een vrouw van 70 en mijn vader was chefKok
    Het recept van mijn vader:
    Kippenkarkassen of andere botten bij de biologische slager (kipkarkassen laat ik in stukken hakken)
    Zet ik met ruim water op met appelazijn, keltisch zeezout, laurierbladeren, kruidnagels, zwarte peperkorrels en foelie.
    Deze zet ik op en laat hem tot aan de kook komen totdat er kleine belletjes komen….Denk erom juist niet laten koken!
    Doe dan de deksel op de pan en controleer of de kleine belletjes er nog zijn!
    Deze laat ik de hele dag en avond trekken.
    Zo blijft de bouillon mooi helderder en fijner van smaak van zeer goede en gezonde kwaliteit.
    Ik gebruik ook wel eens een klein laagje bouillon kook er groenten oa (broccoli/ui/knoflook, knolselderij/ui/pompoen/knoflook, ui/knoflook/bloemkool) in, met de staafmixer pureer ik hem en met wat slagroom erdoor heb ik een heerlijke soep!

    Succes en met
    Vriendelijke groet Eliza Kaandorp

  • Marieke van Hees
    Beantwoorden

    Ik laat mijn bouillon in eerste instantie wel koken, zodat er schuim naar boven komt, wat ik er vervolgens vanaf schep. Het verschil tussen biologisch en niet biologisch is hier heel duidelijk te zien. Het schuim van supermarktbotten/schenkels is een vieze bruingrijzige smurrie, het schuim van goede kwaliteit biologische botten is veel lichter van kleur. Bij botten die ik bij de Kemphaan in Almere haal leek het net badschuim, zo wit. Daarna gaat het op het kleinste gaspit met een vlamverdeler, zodat er af en toe een belletje omhoog komt. Laatst heb ik nog bouillon gemaakt waar echt alleen maar botten en 2 schenkels in zaten, geen groenten of kruiden erbij, zelfs geen zout. En zelfs dan smaakte het prima (zout voeg ik uiteraard wel aan mijn beker toe).

  • Marina Groenendijk
    Beantwoorden

    Hallo Juglen,

    Ik lees altijd met veel belangstelling jouw artikelen en deze is ook weer helemaal geweldig.
    Toevallig was ik deze week aan het uitzoeken hoe ik een gezonde basis voor soepen kan maken ipv een blokje te gebruiken, waar toch allemaal toevoegingen inzitten.
    Dus tips voor lekkere soepen zijn zeer welkom!

    Succes en groet,
    Marina

  • Harry
    Beantwoorden

    Ik maak dit al enige jaren en gebruik daarvoor biologische kippen- of runderbotten. Ik heb echter ook begrepen dat het ook belangrijk is dat het om ‘grasgevoerde’ dieren gaat daar zitten nog meer vitamines in!

  • Martine De Clercq
    Beantwoorden

    Hallo Jugend,

    Vraag:waarom Keltisch zout? Zou het ook met fleur de sel gaan?
    Groetjes en hartelijk bedankt
    Martine

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Keltisch zeezout bevat meer mineralen dan fleur de sel. Fleur de sel is de toplaag en spierwit (omdat er weinig mineralen in zitten). Keltisch zeezout is grijs van kleur vanwege alle mineralen…

  • Karin
    Beantwoorden

    Ik heb een slowcoocker aangeschaft om de bottenbouillon te maken en ben hier erg enthousiast over. Ik laat runderbotten van wildernisrunderen, besteld via internet, 48 uur trekken om alle gelatine en mineralen vrij te krijgen.

  • Stef
    Beantwoorden

    Ik ben dan wel benieuwd hoe je dit invriest, want als je plastic bakjes of zakjes gebruikt blijft er niet veel chi over.

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Don’t worry, is vries het in in glas of keramiek. Gaat perfect. De bouillon zet wel enorm uit, dus je bewaardoos voor max 80% vullen en niet meer.

  • Ben Bakker
    Beantwoorden

    Hallo Juglen,
    Met alle respect, maar ik ben benieuw welke botten je gebruikt die na 8 uur trekken opgelost zijn.

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Bio kipkarkas. Wat ik in het filmpje al zeg: verschilt wel per keer. Soms moet het langer trekken, maar soms is 6 uur al genoeg. Ik heb er ook geen verklaring voor.

  • Jordi
    Beantwoorden

    Ik ben overtuigd over de werking. Vraag me alleen af hoe het smaakt. Is het ergens mee te vergelijken? Keep up the good work Juglen

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Het smaakt naar bouillon, maar dan zonder smaakversterkers :D

  • Tiny
    Beantwoorden

    Heerlijk ik trek een kipkarkas in de slowcooker 1 uur op de hoogste stand (2) en dan 24 uur of langer op stand 1. Ik koop mijn biologische kip bij de kemphaan. Ik koop hem in stukken en het karkas gebruik ik voor bouillon.

  • jolanda jegen
    Beantwoorden

    Mijn moeder maakte vroeger altijd een grote pan soep in het weekend.(als ze aan de wal was) Met een runderschenkel en mergpijp, ik weet niet meer hoe lang ze dit liet trekken (niet koken).Wanneer de bouillon getrokken was ging het bot er uit en de soepgroente en de kruiden er in, die zelf waren gesneden en gewassen. In een weekend ging de pan soep helemaal op. Het bot kreeg de hond van de buren. Dus de botten losten niet helemaal op in het water.
    Ik denk dat Eliza Kaandorp een mooi recept hierboven heeft gezet. Dat ga ik in ieder geval eens maken.
    Merci, voor al jullie info.
    groetjes, Jolanda

  • M. Van Groningen
    Beantwoorden

    Ik maak al jaren 1 keer in de 2 weken een grote pan kippebouillon van bouten. Twee stukken mergpijp en drie bouillontabletten. Snij er twee struiken bleekselderij in en rasp er bijne een pond gemberwortel in. Twee eetlepels curcuma en wat zwarte peper. Aan het eind met de blender heel fijn maken en zeven. Ik drink het s-morgens. Doe het in porties in de vriezer. Echt een opkikker.

  • Ingrid
    Beantwoorden

    Dag Juglen,
    Ik kook vaak met een drukkookpan omdat dit o.a. de kooktijd fel vermindert. Kan ik deze methode ook toepassen om de beenderbouillon te maken volgens u?
    Ingrid

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Ik heb er zelf geen ervaring mee. Op facebook reageerde een volger op dit artikel en die meldde dat ze het in een hogedrukpan (snelkookpan) met succes klaarmaakt. Het totale proces nam een uur in beslag zei ze.

  • tiny Veleke
    Beantwoorden

    Hallo Juglen , kan je ook gewone appel azijn gebruiken ? Groetjes Tiny

  • Geralda
    Beantwoorden

    Bij wildrundvlees.nl zijn pakketten te koop met botten. Dit zijn botten (en vlees) van de Schotse Hooglanders die in NL 24/7 buiten lopen, dus heel gezond vlees en botten.

  • Rosa
    Beantwoorden

    Ik maak wel eens de Russische soep Soljanka. De basis hiervoor is bottenboullion.
    Deze bestaat uit drie mergpijpjes en een aantal groenten, zoals uien, prei, knoflook, wortel, wortelpeterselie, knolselderij, daarnaast peperkorrels en wat kruiden. De bouillion moet vier uur op staan en de groenten moeten daarna weg, ze zijn niet bruikbaar voor de soep, maar de smaak en voedingsstoffen zitten in de bouillon. Merg uit pijpjes halen en zeven zodat botsplinters eruit gaan…met deze basisbouillon kun je daarna vanalles doen…

  • Magda
    Beantwoorden

    Ik heb ook speciaal voor het trekken van de bouillon een slowcooker aangeschaft. Het lang (20+ uur) op lage temperatuur (niet koken) trekken van de botten, haalt alle heilzame stoffen uit de botten, zonder deze kapot te maken.
    Ik doe 1 kipkarkas, een paar runderbotten (vooral de gewrichten van de koe) en wat vlees, alles van biologische oorsprong (internet), in 4 liter water Ik voeg ook een hele bol knoflook, een aantal flinke plakken gember, kurkumawortel, bleekselleriestengels, prei, ui en wortel toe. Daarbij een flinke scheut Bragg appelciderazijn. Zeezout doe ik er nog niet in omdat ik deze gezonde bouillon ook toevoeg aan het eten van mijn honden (die vinden het heerlijk en het is goed voor de gewrichten). Invriezen hoeft bij ons niet, als je het laagje vet bovenop laat stollen in een glazen pot, kun je het zo langer dan een week in de koelkast bewaren. Van de bouillon kun je dan de soepen maken. Ook bij het maken van de soep letten op de temperatuur, liefst niet doorkoken.

  • Sasja
    Beantwoorden

    Waarom moet er appelazijn bij de bouillon?

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Dat staat hier boven in de tekst + in het Youtubefilmpje ;)

  • Mike
    Beantwoorden

    Ik knip de botten altijd door. Ik kookte altijd 4 uur met een Stash groenten, maar ga het nu langer doen en minder hoog.
    Dank voor alle tips.

  • Joke
    Beantwoorden

    Dag Juglen,

    Als ik me niet lekker voel, ziek ben ik zelden, maak ik ( al jaren) kippenbouillon van bio kippenvleugels. Er versterkend en heel erg lekker. Ik heb er nooit azijn in gedaan omdat ik dit niet wist, maar ga dat zeker de volgende keer doen. Wel voeg ik altijd een plakje gember, een ui en peperkorrels toe.

    Dank voor al je fijne en gezonde praatjes.

    Vriendelijke groet, Joke

  • Rogier de Groot
    Beantwoorden

    Hoi Juglen,

    In Armenie is khash de traeditie in de winter.

    http://khash.org/
    Als de R in de maand is, idd super gezond.

    Grtz, rogier

  • Kees Ruig
    Beantwoorden

    I.p.v. pannen lang op het gas te laten staan, zet ik de pan na enige tijd koken (groenten ca. 10 minuten, andere dingen langer, tot half uur) in de hooikist. Goedkopere en milieuvriendelijkere warmtebron bestaat niet. Zo kook ik vaak ‘s morgens en haal het ‘s avonds uit de hooikist. Even opwarmen en klaar is Kees.

  • Roel
    Beantwoorden

    Is bouillon van De kleinste Soepfabriek een goede keuze?

  • Lievee
    Beantwoorden

    Dank voor alle tips!

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Graag gedaan Lievee!! :)

  • sanny
    Beantwoorden

    Dag Juglen,

    Tot mijn schrik kwam ik onderstaand artikel tegen over bottenbouillon. dan ga je toch twijfelen is het nou wel of niet gezond.

    https://vegafoon.org/2016/06/28/loodverontreiniging-in-bottenbouillon/

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Dat artikel is geënt op een filmpje van Dr. Michael Greger van NutritionFacts.org. Dr. Greger doet heel veel goede dingen, maar is ook een overtuigd vegan. Hij is daar erg extreem in. Hij laat alleen studies zien die de nadelen van dierlijke consumptie belichten, niet de voordelen. Zijn bril is sterk gekleurd. Ik ben absoluut voor het eten van veel groenten en fruit en heel weinig dierlijke producten, maar het valt niet te ontkennen dat er ook voordelen zitten aan het eten van dierlijke producten. Zo moeten vegans echt B12 bijslikken om geen tekorten op te lopen. Ik volg dr. Greger met veel plezier, maar houd wel in mijn achterhoofd dat zijn visie soms eenzijdig en gekleurd is. De andere kant van het lood verhaal is er namelijk ook:
      https://chriskresser.com/bone-broth-and-lead-toxicity-should-you-be-concerned/

      • Sanny
        Beantwoorden

        Dank je wel voor uitgebreide antwoord ik ben gerust gesteld.

  • Arend Hoogers
    Beantwoorden

    Geleerd van Syrische vluchtelingen gezin.
    zij gebruiken bij voorkeur vlees met altijd bot houdend.
    Bv een hele lamsschouder bij de Halal slager en laat die dat in stukjes zagen (ruim 2kg) licht aanbraden in een grote pan met weinig olijfolie. Dan water en kruiden erbij erbij en bouillon trekken. Deze bouillon wordt dan gebruikt om de rijst er in te koken. en het vlees erbij geserveerd met in olie gebrande noten en salade.
    Een variatie het vlees in Griekse yoghurt met koriander ook te samen met de rijst.
    Ik was geen rijst liefhebber maar nu ik ervaar ze in ‘echte’ bouillon te koken vind ik het heerlijk.
    Runderbouillon van stukken bot is eveneens lekker om in te vriezen en dan soep of rijst ermee te maken.
    Kip koop ik altijd een hele, snij de poten er af en gril deze en de borstfilet is makkelijk te verwijderen en later te gebruiken als vlees, dan van het karkas en vleuges lekkere soep bouillon trekken met royaal foelie wat kerry en (rode)peper en keltisch zout. vlak voor het opdienen een preitje erin en voor de kleur wat wortel. In de soepkom wat peterselie knippen.(vooral niet meekoken)
    groet,

    Arend

  • San
    Beantwoorden

    Kun je ook citroensap gebruiken ipv appelazijn?

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Het zou misschien wel kunnen (beiden een lage pH), maar azijn is iets betaalbaarder en werkt zeer goed…

  • Janneke
    Beantwoorden

    Ik heb gisteren de bouillon getrokken van 1.8 kilo mergpijp. Het heeft 11 uur opgestaan. Inmiddels in potjes gedaan. Er ligt een vetlaag op. Kan je die er het best afhalen als je bouillon gaat verwarmen of Niet? Is dat vet juist goed? Alvast bedankt. Groetjes janneke

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Ik zou dat vet niet weggooien. In vet kunnen ook voedingsstoffen opgelost zitten zoals de vitamines A, D, E en K…

  • Wilma Janssen
    Beantwoorden

    Als ik botten koop die ingevroren zijn. Kan ik het dan wel weer invriezen?

    • Juglen Zwaan
      Beantwoorden

      Goede vraag, want meestal worden botten ingevroren geleverd. Dat is geen probleem Wilma, mits de bouillon even aan de kook is geweest.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Begin met typen en druk op Enter om te zoeken